1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТОКАРЬ СИВАКОВ

Февраль төнчүзүнде Ча­даанага Мерген-Херел­ Монгуш аттыг Культура ор­дузунга барыын кожуун­нарның адалар чыыжынга  Владимир Ивановичиге Чадаананың хүндүлүг хамаа­тызы атты тыпсып турда, Сиваков деп фамилияны дыка-ла дыңнааным ышкаш болган, а чогум каяа, кан­дыг байдалдарда ужуражып турганымны черле сагынмас болдум. Адырам... Сиваков, Сиваков... Каяа дыңнаан кижи боор мен?
Сактып чадааш, хүндүлүг кырганның боду-биле ужуражып чугаалажыр-дыр дээш, бажыңын айтырып чорааш, чеде бердим. Улгады берген херээжен кижи үнүп  кээрге, амыр-менди солушкаш, келген херээм  ужур-чөвүн чугаалаарымга, “Бажыңче кириңер, бо ашак ажылын кылып каапкаш,  кирип кээр” — дээрге, херим иштинче эртип, бажыңче кирип келдим. Бажыңның херээ­жен ээзи Гильнур Каюмовна Сивакова ол болду. Шайлап ора чугаалажы бердивис. 
Өскен-төрээн чер-чуртувус черле бо – Чадаана. Маңаа школа доостувус, тускай эртем чедип алгаш, кайывыс-даа баштайгы күш-ажылчы базымны  маңаа эгелеп, өг-бүле туттувус. Өөм ээзи баштайгы МТС (машина-трактор станциязы) турар үеден эгелээш, ооң соонда районнар аразының “Сельхозтехника” кат­тыжыышкынынга  хүндүлүг дыштанылга үнгүже токарьлап ажылдады. Мен хоорайның “Белочка” (“Дииңчигеш”) ясли-садынга 44 чылдың дургузунда үзүктел чок ажылдааш, пенсияже үндүм – деп чугаалаарга, “Сиваков... токарь... сельхозтехника” деп сагыжымга катаптапкаш, ол үеде Чадаанага турган районнар аразының “Сельхозтехника” каттыжыышкынының бөлүк шалыпчылары-биле кады токарь Сиваковту чурукка тырттыргаш, Чадаананың “Ленинчи орук” солунунга бижип чырыдып турганымны сактып келдим. Чүгле Чадаанага эвес, Тываның барыын кожууннарынга ат-сураа алгаан "алдын холдуг" токарь Владимир Иванович Сиваков бо ышкажыл.
Ол үеде машина-трактор стан­циязы, районнар аразының техниктиг станциязы, “Сельхозтехника” каттыжыышкыны деп адап турган чылдагааны колхоз, совхозтарның бүгү-ле көдээ ажыл-агый машина-техниказын “чайын шанааң, кыжын тергең септе” деп тыва чоннуң чечен-мерген угаадыын­да са­гындырып чу­гаалааны дег, часкы хову ажылдарынга белеткээри-биле кыш боорга, маңаа эккеп мөөңнеп, селип-септеп, техниктиг ажаалдазын чорудуп турган. Ол үеде машина-техниканы ар­тык кезектер-биле ханды­рып турганы эки-даа болза, ынча хөй техникага артык кезектер чедишпейн баар, чамдыктарынга хемчээ­ли таарышпас-даа боор. Ындыг үелерде  чолаачыларның, механизаторларның идегеп, бүзүрээри, ылаңгыя машина-техниканың моторларының валдарын чондурар кижи чаңгыс Сиваков турган.
Ынчаар сактыышкынга алзыпкан олурумда,  Владимир Иванович кирип келди. Амыр-менди солушкаш, келген херээм чугаалаарымга, “Эки бооп-тур харын, ажы-төл номчааш, сактып чоруурда солун материал болур-дур аа” — дээш, эртип, стол артынга олурупкаш, шайлавышаан хөөреп олур.
–  Эрткен чүс чылдың 53-54 чылдар боор ийин ол. Ынчан бо Чадаанага баштайгы машина-трактор станциязы тургустунган. Кызылдың бир дугаар механизация училищезинге токарь мергежилди чедип алгаш, маңаа кээп демир-дестен көдээ ажыл-агый машина-техниказының артык кезектерин чондуруп ажылдап эгеледим. Чүнү кылбас дээр сен...бөдүүн ээриилдерден эгелээш,  шимчедикчи моторларның нарын кезектеринге чедир кылып чордум. Ам 73 харлыг мен. Ындыг-даа болза машина-техниканың артык кезектери ховартаан бо үеде  ону-мону кылып бер дээш, машина-балгаттыг сураглап чорааш, чедип кээрге, ам канчаар, ынавас эвес, баргаш, станокка чондуруп тургаш, таарыштырып кылып бээр-дир мен – деп, ол чугаалап олурду.
Бо өг-бүле бажың чанының дузалал ажыл-агыйын хөгжүдүп, индюк, кас, дагааларны 20-30 чедир өстүрүп, чай боорга огородунга картофель, ногааларны тарып,  6 соток черинден элбек дүжүттү ажаап, кышка удур ду­­зап, белеткеп ап турарлар. Бо хире үр үеде ажылдап келгеш, чазак, чагырга черлериниң шаңнал-макталдарынга төлеп­тиг болуп чорааны чөп. Ол дуга­йында айтырарымга, бодун мактанып чугаалаарынга кайызы-даа тура чок улус болду. “Кол-ла чүве кадык-чаагай, эки чурттап  олур бис. Кырган улуска оон артык шаңнал турар бе” — дээрге, хоочуннар-биле чөпшээрежип, байырлашкаш чоруптум.
Даш-оол МОНГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.