1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ХҮНДҮЛҮГ ДЫШТАНЫЛГА - ЧАҢГЫС ОРУК

Пенсионерлер Чөвүлелиниң кежигүннери.
 
Кижи бүрүзүнүң бо чырык чер кырынга чурттап чораан үезинде сонуургалдары, талантызы, мергежили  аңгы-аңгы болганда, оларның кылып чоруур ажыл-ижи база-ла аңгы-аңгы. Ынчалза-даа кандыг-даа ишти кылып, шала чуп аштакчылап-даа, кудумчу ширбип, демир-үжүк, дептер тудуп, бижиттинип-даа, биче чашты үжүк-бижикке өөредип, башкылап-даа, аарыг­ улусту экиртип, эмчи-даа болуп, чонун удуртуп, даргалап-даа чораан­ улус алызында барып  чаң­гыс  орукка келирлер.  Ол дээрге хүндүлүг дыштаныл­гаже үнүп, пенсиялай бээри-дир. 
Пенсиялай бергеш азы хүндүлүг дыштанылгаже үне бергеш, чүнү канчаарыл деп айтырыг ажыл-агыйга идепкейлиг ажылдап чораан хөй-ниитичи чамдык улуска аар согуг бооп болур, а бир чамдык улус ол байдалды чиик-чаагай ажып эрте-даа бээр. Россияның пенсия фондузунуң аңгы-аңгы регионнарда, хоорайларда, суурларда салбырларында хүндүлүг дыштанылгаже үне берген хамаатыларның тус­кай хөй-ниитичи Чөвүлелдерин  организас­тааны пенсия назылыг улус­ка таарымчалыг байдал болуп турар. Ол хөй-ниити чөвүлелдерже кымнар кирип турарыл? Кандыг-кандыг солун хемчеглерни эрттирип турар ирги? 
Бо айтырыгларны “Шын” со­лун­нуң аалчылары, Тыва Республиканың пенсионерлер Чөвүлелиниң даргазының оралакчызы Майя Оюновна Ондар, Кызыл хоорайда пенсионерлер Чөвүлелиниң даргазы Гертруда Кыргысовна Бады-Саган болгаш Олимпийжи курлавырлар училищезиниң улуг башкызы, Кызыл хоорайда пенсионерлер Чөвүлелиниң хөй-ниитичи тренери Светлана Бокан-ооловна Тодошева-биле чугаалаштым. 
— Хөй-ниитичи эвиле­ли­ңерниң дугайында чугаалап бээр силер бе? 
— Бистиң бо организация­выс­тың тургустунганы бис­ке таа­рымчалыг, эки. Мындыг организациялар кожуун, суур бүрүзүнде. Кызыл хоорайда чыглыр черивис бар. Хостуг үевисте аңаа чыглып алгаш, шыдыраалап, шахматтап, теннистеп дээш кандыг-даа хемчеглерни эрттирип, үевисти шын чарып турар бис. Бистиң аравыста эмчи, башкы, артист, композитор, ыраажы, тудугжу, инженер дээш кандыг-даа мергежилдиг, кандыг-даа уран талантылыг  улус бар. Ынчангаш ба­йырлалдар уткуштур концерттер белеткеп алгаш, школаларже, кырганнар бажыңнарынче дээш аңгы-аңгы организацияларже үнүүшкүннерни кылып турар бис. Оон ыңай электроннуг харылзаа таварыштыр ачы-дуза чедирилгезин төлеп алырының дугайында билбес, дуза херег­леп турар пенсионерлеривиске тускай кичээлдерни эрттирип турар бис. Амгы үеде хол бөмбүү, бут бөмбүү, ча адары, шыдыраа, эштири, аар болгаш чиик атлетика база скандинав кылаш дээш спорттуң шупту хевирлеринге кичээлдер болуп турар. Аңаа күзелдиг пенсионерлер келгеш, бижиттирип алгаш, киржип болур. Скандинав кылаш дээрге сөөлгү үеде европа чурттарында эң нептереңгей спорт кылдыр санаттынып турар боор­га, бис база шенеп көөр дээш, эгелээн бис. Пенсионер кижиниң кадыкшылын быжыглаарынга, эмнээринге, кадагалаарынга  спорттуң бир чугула хевири болур. Угаан-медерелдиң шын болгаш чарт ажылдаарынга ажык­тыг деп түңнелге келген бис. Чүге дээрге хүндүлүг дыштанылгаже үне бээрге, хостуг үе көвүдей бергенинден чамдык улус сагыш-сеткили аартап, саймааралга алзы берип болур. Ынчангаш мындыг хевирлиг спорт оларга ажыктыг. Дыка хөй пенсионерлер бир-ле черже барыксаар, бир-ле солун чүүлдү көрүксээр, ынчалза-даа кайнаар баарын билбес боор. Оларны база биске катчып, хостуг үезин бистиң-биле кады эрттирерин  кыйгырар-дыр бис. Чүгле үстүнде адаанывыс спортчу оюннар эвес, а гимнастика, танцы-сам бөлгүмнери база тускай график езугаар ажылдап турар.   
— Ындыг-дыр, хостуг үеңерни ажыктыг болгаш солун кылдыр эрттирип ту­­рар ышкажыл силер. Си­лерниң организастаан хем­чеглериңерни кым акшаландырып турар ирги? 
— Хөй-ниити организация бол­ганывыста бисти кым-даа ак­ша-хөреңги-биле хандырбайн турар. Чижээлээрге, бир хемчег эрттирер дээн болзувусса, бодувустуң шыдаар шаавыс-биле салчып, октажып алыр  турган бис. 
— “Бодувус  октажып алгаш, эрттирип турган бис” — деп эрткен үеде чугаалап орарын бодаарга, амгы үеде бичии өскерилгелер бар хире-дир аа? 
— Ийе, бичии өөрүнчүг  өс­керлиишкиннер бар. Эрткен 2017 чылдың төнчүзүнде Рос­сия Федерациязының Пре­зидентизиниң пенсия фонду­зунуң пенсионерлериниң хөй-ниити организациязынче  грант би­жээн турган бис. Түңнелинде 286 000 (ийи чүс сезен алды муң) рубль түңнүг гранты акшаны  ойнап алдывыс. 
— Оо, шыдаар-дыр силер аа! Ол хире акшаны кайнаар база канчаар чарыыры шагда-ла планнаттына берген  боор аа? 
— Ооң мурнунда спортзалдар, бассейннер барып, хемчеглер эрттирерде, бодувус акша чыып ап турган болзувусса, а ам ол акшавысты ажыглап болур аргалыг бис. Ол биске дыка улуг өөрүшкү.  Бо чылгы спартакиаданың шаңналдарының акшазы база ол грантының  иштинче кирип чыдар. 
— Спартакиада дугайында чугаалап бээр силер бе? 
— Чылдың-на пенсионерлер аразынга республика чергелиг спартакиаданы эрттирип турар бис. Аңаа кожууннарның эң шыы­рак дээн спортчулары, хоочун ойнакчылар кээп киржир. 
— Спартакиадаларны каяа  эрттирип турар  силер? 
— Чылдың-на  Кызыл хоорайга эрттирип турар бис. Бирээде,  хол бөмбүү, бут бөмбүү, теннис, хөл шыдыраазы, шыдыраа дээш спорттуң шупту хевирлеринге маргылдаалар болур. Ийиде, Тыва Республиканың Аныяктар херектериниң болгаш спорт талазы-биле яамызы чылда чаңгыс катап болур  спартакиадавыста  спортзалдарын ол хүннүң дургузунда төлевир чокка ажыглалга  берип, улуг дузазын көргүзүп турар. Ынчангаш оларга база өөрүп четтиргенивисти илередир-дир бис. Оон ыңай республиканың пенсионерлер чөвүлелдериниң кежигүннерин майда болур ээлчеглиг спартакиадага  идепкейлиг киржиринче кыйгырып тур бис. Чүге дээрге ооң тиилекчилери 2018 чылдың август айда Новосибирск хоорайга болур бүгү Россияның пенсионерлериниң 5-ки спартакиадазынга киржир эргелиг болур. 
“Өйлүг назын эрте бээр” – деп тыва улустуң чугаалажыры дег, шынап-ла, кижи бүрүзүнүң  хүндүлүг дыштанылгаже үнер  азы пенсиялаар үези келир. Бүгү назынының иштинде олут орбайн,  ажылдап чораан хүндүлүг хоочуннарывыстың амгы үеде идепкейлиг амыдыралын дыңнааш, тура-соруун көргеш, магадап ханмадым. Шак-ла ындыг тура-соруктуг улус ам-даа көвүдээр болзун деп йөрээдим. 
Айдың ОНДАР чугаалашкан. 
Чурукту хуу архивтен алган.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.