1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ХӨГЖҮМНҮҢ ХУУЛГААЗЫНЫ

Үзүк-соксаал чок чаъстаашкын соонда үер-чайыктан үстүр чыгап турган «Үстүү-Хүрээ» фестивалы бо чылын ылап-ла болган, ырак-чооктан келген хөгжүмчүлер оюн-концертин Чадаана хем унунда ортулукка келген мөгейикчилерге, көрүкчүлерге, аалчыларга бедик деңнелге бараалгадып шыдаан. 

Бо удаада фестивальга көргүскен жанрлар – классика, фольклор, джаз, рок. Новосибирск хоорайдан хылдыг хөгжүм оркестриниң дирижеру Алим Шахмаметьев (ында күрүне филармониязының кол дирижеру, опера, балет оркестриниң удуртукчузу) Иоганн Себастьян Бахтың «музыка дээрге сагыш-сеткилдиң Бурган-биле чугаазы» дээнин фестивальга хамаарыштыр илереткен. Чүге дээрге «Үстүү-Хүрээ» – дириг хөгжүмнүң болгаш чүдүлгениң фестивалы болуп турар. Алим Шахмаметьев Тываның күрүне филармониязының Виктор Тока аттыг симфониктиг оркестриниң көргүзүүн удурткан.

«Үстүү-Хүрээ» фестивалы кандыг-даа фонограмма чок, дириг хөгжүмнүң шуулганы болуп келген. Бистиң филармонияның суртаалдап чорууру симфониктиг аялга фестивальдың бир онзагай үнү апаарын чоорту чедип алыр бис» – деп, фестивальдың директору, Тыва Республиканың уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы, Тываның В.Халилов аттыг  күрүне филармониязының директору Игорь Дулуш дыңнаткан. 

«Ят-Ха» этно-рок-бөлүктен Альберт Кувезин, Лондондан келген британ хөгжүмчү Теодоре Сципио «Үстүү-Хүрээ» фестивалының күзенчиг киржикчилери болган. База сурагжып өзүп олурар «Хартыга» этно-джаз-бөлүү, Улан-Батордан 27 хөгжүмчү составтыг улуг джаз-бэнд  фестивальды каастааннар. «Хөгжүмнүң аңгы-аңгы угланыышкыннарында ажылдап чоруур хөгжүмчүлер бот-боттарын дыңнааннар. Хүн бүрүдеги амыдыралда олар боттарын танышпас-даа бол, маңаа боттарының чогаадыкчы ажылынга үнелелди бергеннер» – деп, Игорь Дулуш демдеглээн.

Бо фестиваль үезинде Тыва филар­монияның Виктор Тока аттыг симфониктиг оркестри национал академиктиг музыканың классиказы апарган «Таёжная симфония» деп чогаалын күүсеткен. Композитор Виктор Токаның бодунуң күүседип чорааны партиязын делегейде сураглыг гитарист Альберт Кувезинниң ойнап күүсеткени фестивальдың бир чырык чүүлү болган. Ол «Ят-Ха» бөлүктүң тургузукчузу, бодунуң коллективи-биле ийи кежээ ойнаан, аңаа Лондондан бас-гитарист Теодоре Сципио кончуг эптиг каттыжып кирип, бедик күүселдени бараалгаткан.

Моолдан келген Саруул-Ода Сугарга удурткан джаз-оркестр база бир чырык ажыдыышкын болган: ол оюн көргүзүү-биле делегей чергелиг джаз коллективтерниң санынче кирген.

Фольклор жанрынга Тываның «Кеңгирге» болгаш «Дугай» деп ансамбльдери база трио «Кант» ойнааннар. Тыва Республиканың Чазааның аъттыг үрер хөгжүм оркестри кайгамчык оюн-көргүзүү-биле база катап чырыткыланган. Оркестр Белгород хоорайга Курск тулчуушкунунуң 75 чыл оюнга турас­кааткан хемчеглерге киришкеш, көңгүс чаа келген.

"Үстүү-Хүрээ" мөөрейинге 120 хөг­жүмчү киришкен. Ооң түңнелинде 15 номинацияга шылгарааннар: «Виртуозы Улуг-Хема» – Шагаан-Арыг хоорайдан «Дембилдей» ансамбль, удуртукчузу Аржаана Доспан; «Чадаана мээң чүрээмде» – Чадаана хоорайдан «Кеңгирге» ансамбль, удуртукчузу Владимир Куулар; «Индий Хороо» – «Кайлас бэнд» бөлүк, (Россия – Индия); «Eralash horror» – Harmony in Grotesque бөлүк, Красноярск хоорай, удуртукчузу Евгений Циглинский; «Формула любви» – «Формула» бөлүк, Кызыл хоорай, удуртукчузу Наиль Салчак; «Горячие сердца» – Кызыл хоорайдан «Туна» бөлүк, удуртукчузу Аңчы Тамдын; «Вечная молодость» – «Эне-Сай» бөлүк, Шагаан-Арыг хоорай, удуртукчузу Алдын-Херел Хурагалдай; «Юности свет» – «Утренний дождь» бөлүк, Кызыл хоорай; «Поколение традиций»  (КТРК «Тываның» тускай шаңналы) – «Эдиски» бөлүк, Улуг-Хем кожууннуң Хайыракан суур, удуртукчузу Сергей Сотпа; «За верность стилю» – Начын Сат, Сүт-Хөл; «Мастер обертон» – Мундукай Лопсан, Улуг-Хем; «Человек дождя» – Такуя Саа­са, Япония; «Уян ыры» – Дандар Даян-оол, Кызыл хоорай.

Сөөлүнде фестивальдың гала-концерти болган. Аңаа тыва ыраажы кыс, «Звезда» телеканалдың мөөрейинге Россияга сурагжаан Сайлык Оммун киришкен. Фестиваль совет үениң эрги тыва ырлары-биле доозулган.

 «Аяңга улустуң бойдуска эң чоок байдалдарга турганы бедик уран чүүлдү чедип алырынга салдарлыг бол­ган. Хөгжүмчүлерниң болгаш дыңнакчыларның аразында энергия солчуушкуну, музыка-биле каттыжылганың хуулгаазыны болган» – деп, Алим Шахмаметьев чугаалааш, – «Хөгжүмнүң интернационалчы чыыжын бодунуң хей-аъды-биле тургускан Игорь Дулуштен бо хүннерде дыка хөй чүүлдерге өөренип алдым, ооң ачызында дыка хөй чүүлдерге бүзүредим» деп, сураглыг дирижер демдеглээн.

Шынап-ла, фестиваль чеже-даа дүвүренчиг байдалга эрткен болза, иштики, даштыкыдан келген хөгжүмчүлер боттарының уран чүүлүн бедик деңнелге бараалгадып, бот-боттарының чогаадылгазын дыңнап, арга-дуржулгазы-биле үлежип, ажыктыг эки чүүлдерни боттарынга шиңгээдип алганнар. Келир чылгы чээрбиги юбилейлиг фестивальга Тываның агаар-бойдузу хөгжүмчүлерге, аалчыларга өршээлдиг-ле болур боор.

Надежда ЭРГЕП.

Арслан Аракчааның тырттырган чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.