1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ХӨГЖҮҮРҮНҮҢ СТРАТЕГИЯЗЫ

«Тываның 2030 чылга че­дир стратегиязының төле­вилели: хөй-ниити сайгарылгазы» деп төгерик стол ТР-ниң Чазааның хуралдаар залынга болуп эрткен. Аңаа республиканың эртем ажылдакчылары, экономиканың болгаш социал адырның айтырыгларының талазы-­биле эксперттер, рес­пуб­ли­каның 2030 чылга чедир социал-экономиктиг хөг­жүлдезиниң стратегиязын ажылдап кылырынга албан-хүлээлгези хамаарылгалыг өске-даа ажылдакчылар киришкен.
Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол республиканың 2030 чылга чедир стратегиязының төлевилелин төгерик столга хөй-ниити сайгарылгазынга чугаалажып эгелээр мурнунда сөс алган. Бо чугула документиниң төлевилелин тургузар талазы-биле улуг организастыг ажылды республиканың чазаа чорудуп келгенин, хөгжүлдениң стратегия­зын боттандырып шыдаарынга таарымчалыг кандыг байдалдар Тывада бөгүн барын өөренип көрген деп ол демдег­лээн. 
Ол, шынап-ла, ындыг. Респуб­ликаның удуртукчузунуң даалгазы-биле 2017 чылдың июнь айда «Тыва-2030» деп хамааты шуулганны эрттирген. «Хамааты ниитилелди болгаш хөй-ниити инициативаны сайзырадыры», «Кижи капиталын сайзырадыры!», «Экономика болгаш сайгарлыкчы чорук», «Бойдус курлавырларын ажыктыг кылдыр ажыг­лаары» дээш бо шуулганның өске-даа шөлдериниң ажылы­ның үезинде-ле Тываның келир үеде хөгжүлдезиниң уг­ла­ныышкыннары билдинип келген. Респуб­ликаны улам хөг­жүдер талазы-биле чүнү кы­лып болурунуң дугайында 2 муң ажыг саналдар Тываның чурт­такчыларындан шуулган үезинде кирген. Тываның стратегтиг хөгжүлдезинге кандыг чүүл эң чугула деп шуулган үезинде эрткен онлайн смс-бады­лаашкынның түңнели эң чугула чүүл кижи капиталын сай­зырадыры деп бадыткаан.­ Ынчангаш Тываның 2030 чылга чедир стратегиязының төлеви­лелиниң төгерик столга хөй-нии­ти сайгарылгазынга кижи капиталын сайзырадырынче база улуг кичээнгейни салган.
Тыва Республиканың Ча­зааның Даргазының оралакчызы Александр Брокерттиң «Тываның 2030 чылга чедир социал-эко­номиктиг хөгжүлдезиниң стра­тегиязының дугайында» деп илеткелинге кижиниң чаагай чоруу болгаш сайзыралы база чугула темаларның бирээзи болган. Ооң илеткелиниң экономиктиг талазын алырга, Тываның 2030 чылга чедир хөгжүлдези республиканың девискээрин таварты эртер Моол болгаш Кыдатче кире бээр улуг автомобиль болгаш демир-орук магистральдары, республиканың девискээ­ринде казымал байлактарның улуг хемчээлдиг курлавырларын шиңгээдип алыры, туризмни сайзырадыры-биле база харылзашкан. Бо оруктарны тудар талазы-биле организастыг ажылды Тываның Баштыңы каш чыл улаштыр шудургу чорудуп турарын массалыг информация чепсектеринден билир бис. Олар дээрге «Енисейский меридиан» деп ажылчын аттыг Кызыл – Чадаана – Хандагайты – Моол-биле күрүне кызыгаары автомобиль оруу база төлевилели бар Курагино – Кызыл демир-орукту Азияның мурнуу-чөөн талазында чурттарже угланыышкынныг уламчылап тудуп болуру.
«Геология информациязының Сибирь федералдыг округ талазы-биле девискээр фондузу» федералдыг бюджет албан чериниң Тыва филиалының директорунуң оралакчызы Долаана Санчааның «Тываның чиг-эт баазазының перспективтиг төлевилелдери» деп илеткели республиканың 2030 чылга чедир хөгжүлдезинге бойдус курлавырларын шиңгээдип алыры чугула черни ээлей бээрин, аңаа даштыкы инвесторларны хаара тудуп болурун көргүскен. Чижээлээрге, Улуг-Хем кожууннуң Арысканның девискээринде делегейде кончуг ховар, амгы үениң нарын технологияларында эң үнелиг, дыка улуг өртектиг тантал рудазының курлавыры бар. Тантал рудазын казып алыр, ону болбаазырадыр талазы-биле Кыдат эң сайзыраңгай күрүнелерниң мурнунда. Ынчангаш тантал руда курлавырын шиңгээдип алырынга киржип болур күрүне Кыдат деп догааштырып болур.
Сүт-Хөл кожууннуң девискээ­ринде алдын курлавыры бар. Ооң хемчээли 40 тонна. Тус черниң алдын курлавырларын республиканың бүдүрүлгелери чедиишкинниг казып ап, болбаазырадып турар болгай. Ук кожууннуң хөгжүлдезинге бо алдын курлавыры база бир тепкииш.
Кижи бодунуң ажыл-ишчизин, шудургу кызымаан, эртем-билиин­ бүдүрүлгеге, эртемге болгаш чогаадыкчы чорукка чедиишкинниг киирип, ооң түңнелин акша-шалың кылдыр ап турарын кижи капиталын боттандырганы деп бөдүүнү-биле тайылбырлап болур. Ол капиталды тургузуп турар кол чүүл — өөредилге. Республиканың күш-ажыл болгаш социал политика талазы-биле сайыды Людмила Тас-оол илеткелинге, амгы ортумак профессионал өөредилге системазы эргижирээн, бедик технологиялар сайзыраан үеде чаа технологиялар билиглери-биле чепсегленген тускай мергежилдиглерни белеткеп үндүрер ужурлуг бис деп, ажыы-биле дыңнаткан. Тываның өөредилге черлериниң белеткеп үндүрүп турар специалистериниң тео­ретиктиг болгаш практиктиг билиглериниң деңнелиниң кудузун бедик бүдүрүкчүлүг ажылчын туруштарны тургузар талазы-биле чоокта чаа болуп эрткен конференцияга республикада ажылдап турар даг-руда компанияларының удуртукчулары чугаалап турганнар. Ынчангаш кижи капиталын сайзырадыры Тываның 2030 чылга чедир со­циал-экономиктиг хөгжүлдезиниң стратегиязында чугула айтырыг-дыр.
Республиканың хөгжүлдези­ниң стратегиязының төлевилели ниитизи-биле тодаргай тургустунган деп «Тываның 2030 чылга чедир стратегиязының төлевилели: хөй-ниити сайгарылгазы» деп төгерик столдуң киржикчилери демдеглээн.
Мурнувуста сорулгаларны тодаргай көрүп шыдаары эки чүүл, ынчалза-даа хөгжүлдениң стратегиязы анаа-ла документ эвес, ында айыттынган чүүлдер херек кырында кылып шыдаарывыс ажылдар дээрзин  төп эрге-чагыргага хоойлу-дүрүм болгаш өске-даа негелделер езугаар бадыткап, оларны боттандырарынга херек акша-төгерикти үндүрүп бээр кылдыр стратегияны тургузар ужурлуг деп Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол төгерик столга хөй-ниити сайгарылга үезинде демдеглээн.
Шаңгыр-оол Суваң,
 «Шынның» корр.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.