1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАГ ТЫПКАН БӨРҮ

(Француз тоол)
Чимзенип, тояап чораан бөрү чагга таваржы берип-тир. Чогум ол аштавайн чораан. Чагны чыттап, аңдара-дүңдере иткилээн: 
— Сени мен чип ап болур-дур мен ийин. Ынчалза-даа хөлчок дустуг-дур сен.
Бөрү чагны каапкаш чорупкан. Оон аштап, чем чиксей бергеш, чүнү-даа тыппаан. «Эх, мени, тенекпейни-даа, демги чагны чип алыр турган-дыр! Ону ам кайыын тывар боор!». Элээн болганда, ол хөй санныг оолдарын эдерткен хаванга таваржы берген.
— Мен дыка аштап тур мен, сээң оолдарың бирээзин чип көрейн, аа – деп хаванга чугаалап-тыр.
— Че харын, бирээзин чип болур дижик сен – деп, хаван харыылаан. — Ынчалзажок мээң төлдерим сагыл четтирбээн чүвелер болгай. Сагыл четтирбейн оларны кайын чип болур боор. Хөөлбекке баргаш, сагыл четтирер сугдан узуп алыылы – деп уламчылаан.
Хөөлбекке келгеш, хаван бөрүге:
— Боларның бирээзин тудуп ал – деп чугаалап-тыр.
— Адыжыңга сугдан узуп эккел – деп, бирээзин тудуп алган соонда, хаван чугаалап-тыр.
Бөрү суг узар дээш доңгая бээри билек, хаван ону хаайы-биле бар-ла шаа-биле үзүп-ле дүжүрген. Бөрү хөөлбекче мөйт дээн. Ол сугдан үнүп чадап турда, хаван оолдарын эдерткеш,арлы берген.
Күжүр бөрү демги-ле чаан сактып: “Тенекпей-ле болдум, тыпты берген чагны чүге чип албааным ол” – деп карганган.
Бөрү оон ыңай чорааш, шыкта хойларны көрүп каан. Оларга келгеш: 
— Эй, хойлар! Канчаар-даа болзуңарза, силерниң бирээңерни мен албан чиир ужурлуг-дур мен, аштаарым хөлчок.
— Ындыг-даа ыйнаан бирээвисти чип болур сен, ынчалзажок баштай бис кежээ­ки мөргүл эрттирер ужурлуг бис – деп, хойлар харыылаан.
Оон хойлар бөлдүнчү берип, мээледи алгырышкаш турупкан. Хой кадарчылары оларның алгызын дыңнааш, дүвүреп халчып кээп, бөрүнү сывыртапканнар.
Ол-ла чорупкаш, бөрү бызааларлыг, молдургаларлыг инек коданынга таваржы берген. Инектерге база-ла:
— Силерниң коданыңардан оода чаңгыс-даа бол бызаадан чиир апарган-дыр мен, аштаарым черле ат болган – деп-тир.
— Ындыг-дыр, че харын, бызааны чип ап-тыр сен ийин. Чүгле ооң мурнунда бис танцы-сам күүседир ужурлуг бис – дээш, инектер бөкперлежи берип, бызаа, молдургаларын ортузунга бүзээлепкен.
— Че, ам бызаадан чип ал – деп, бөрүге чугаалааннар.
Бөрү коданга чоокшулаар дээрге-ле, инектер мыйыстарын шаарартып кээр болган. Оон киткээр болза, инектер бөрүнү чүү-даа чок үзүп кааптар. Бөрү аш олчаан ырап чоруур ужурга таварышкан.
— Кандыг кончуг аас-кежик чок ядараан боор мен! Чагны чогуур үезинде чип алган болза, мынчап чорбас ийик мен! Аштап өлүрүм ол-дур!
База бир шыкка кээрге, кулунчактыг бе турган.
— Аштаарым шуут черле халаптыг. Сээң кулунуңну чиир болган-дыр мен – деп-тир.
— Че харын, бөрү, чип болгай сен, кулунну дагалаваан болгай. Ону дагалаваан шаанда, сеңээ берип шыдавас мен – деп харыылаан.
Бе дагалаары эптиг болуру-биле кулунчакты соңгу будундан тудуп алырын бөрүден дилээн. Бөрү бутту тудуп ап чыдырда, кулунчак теп-ле дүжүрген, бөрүнүң чаагы сыйлы берген.
Харыксыраан, баксыраан бөрү ол чоруткаш, улуг ыяш адаанга муңгарап чыдып-тыр.
— Кандыг кончуг аас-кежик чок амытан боор мен. Чаг тып алгаш, чивейн кааптым. Оолдарын эдерткен хаванга таварышкаш, чаңгызын-даа мугулайым-биле чип шыдавайн бардым. Хойларга дужа бергеш, кежээки мөргүл эрттирер дээрге, аңаа бүзүрээш база куруг калдым. Бүдүн кодан инектерге таварышкаш, мы­йыстар бажынга бар частым. Кулуннуг беге душтум, кулунга чаагым сый тептирип алдым. Ам чүгле чаңныкка соктурарым четпейн турар-дыр – деп, бодунга хыйланган.
 Баарында улуг ыяштың бир будуунга кургаг будуктар дүжүрүп алыр дээн кижи орган чүве-дир. Ол бөрүнүң чугаазын дыңнааш, ооң бажынче балдызын оскунуп бадырыпкан иргин.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.