1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАЛЫЫ ДАҢГЫНАЛАР

Кызылдың 5 дугаар школа-гимназиязынга чыл санында 9 класс кыстар аразынга «Даңгына» мөөрейи эрттирери чаңчыл болган. Ноябрь 10-да ук школа-гимназияның хуралдаар залынга көрүкчүлер болгаш шыңгыы шииткекчилер мөөрейниң эгелээрин четтикпейн манап органнар. Жюри кежигүннери кымнарыл дээрге — школаның бирги даңгыназы Салимаа Ховалыг, балетмейстери Алдын-оол­ Болитик, школаның директору Ирина Казанцева база Орлан Суваң-оол.­­ 
Чараш кыстар мөөрейинге 10 даңгына киришкен: Анастасия  Дечитмаа (9 «е»), Айырана Монгуш (9 «г»), Олча Байыр-оол (9 «к»), Айыраа Седен (9 «б»), Онзагай Ооржак (9 «з»), Азияна Аракчаа (9 «а»), Даяна  Аранчал (9 «д»), Саглана Очур-оол (9 «а»), Александра Хертек (9 «в»), Евгения Хайжок (9 «ж»).
Мөөрей-даа эгелээн. Тыва национал идик-хеп кеткен чараш кыстар тус-тузунда сценага онзагай, чараш кылаштап үнүп келгеш, боттарының таныштырылгазын бараалгатканнар. Жюри шииткекчилери боттарының ажылын күүседип эгелей берген. Чалыы даңгыналарның бараалгаткан тыва национал идик-хеви шупту тускай онзагай чараш, аңгы-аңгы өңнерлиг торгу пөстерден додарлап даараанын, бөргүнде-даа, хевинде-даа чинчи-шурулар-биле дизип каастаан угулзаларның чаражын мага ханмайн чарашсынып көрдүвүс. 
Киржикчи кыстар орус, тыва, англи дылдарга шүлүктеп тургаш, боттарын таныштырарга, оларның дыл домааның чеченин, тус-тузунда онзагай, чаражын чүге деңнээр. 
Таныштырылга соонда школаның «Родник» танцы-сам ансамбли күүселдезин көргүстү. Дараазында киржикчилер ниити самны деңге самнаан соонда, школаның ыраажызы Альбина Панаргина чараш ырын бараалгатты. 
Авангард мода көргүзери —  мөөрейниң бир онзагай солун кезээ. Бо мөөрейге киржикчилерниң чогаадыкчызы, тывынгыры, ус-шевери илерээр. Янзы-бүрү материалдар-биле (пөс ажыглавас) боттарының тывынгырын көргүзер — целлофан пакеттерден, обойлардан, плас­тик стаканнардан, тудугга ажыглаар материалдардан, өңнүг салфеткалардан чогаадып кылган ажылдарын улуг сонуургал-биле көрдүвүс. Ылаңгыя бир кыстың бажында бөрт ышкаш аист куштуң уязын кылганы аажок сонуурганчыг болду. 
Бо чылгы «Даңгына» мөөрейин Экология чылынга тураскаадып эрттирип турар болганда, агаар бойдусту, черни бокталдырбас, хирлендирбес, аңаа хумагалыг болурунче угланган. Ынчангаш кижилерниң октап турар богундан база янзы-бүрү материалдардан кылган авангард моданы бо мөөрейге кижи бүрүзү көргүстү. 
Чараш кыстарның ада-иелериниң киржилгези база бары көстүп турар. Ада-иелер уругларынга дузалажып, хондур-дүндүр уйгу-дыш чок дааранып, чогаатчып, тывынгырын көргүзүп турарындан оларның эки белеткенгенин эскерип болур. Эр хейлер, ада-иелер!
 Уруглар өске мөөрейге киржири-биле солуй кеттинип турар аразында «Бумбаяр»­ деп чараш самны бараалгаттылар. 
Көрүкчүнүң сонуургалын чаалап алыр мөөрейни чарлаптарга, киржикчи бүрүзү чаңгыстап үнерге, көрүкчүлер алгыржып, адыш часкаашкыннары-биле сонуургалын илередип турдулар. Бо мөөрейге Анастасия Дечитмаа хөйнүң сонуургалын чаалап алган. 
Ук школа-гимназияның Тывада-даа, соңгаар улуг хоорайларда-даа сураг­жаан «Южане» деп КВН командазы оюн-баштак көргүзүглери-биле чыылган чонну, киржикчилерниң деткикчилерин, аарыкчыларын каттыртып, хөгледип турдулар. Мөөрейниң эрттирикчилери ийис алышкылар Данил биле Константин Пасту­ховтар база ол командадан болдулар. Оларның мөөрейни баштак аян-биле башкарып эрттирип турары бир онзагай, солун болгаш хөглүг болду.
Мөөрейниң эң-не чараш кезээ – талант көрүлдези. Аңаа уруглар танцы-сам, ыры, шүлүк дээш тус-тузунда салым-чаяанын, талантызын бедик деңнелге көргүстүлер. 
Кежээки платьелер көрүлдези-биле мөөрей адакталган. Аңаа чараш кыстарывыс чаңгыстап сцена долгандыр кылаштап, чурукка үнеринге эптиг туруштарны кылып, хүлүмзүрүп, бүгү-ле чаражын бараалгаттылар. 
Чалыы кыстарның кайызын-даа көөрге, эвилең-ээлдек, талантылыг, уран-шевер. Мөөрейни бедик деңнелге эрттирген деп болур. Көрүкчүлерниң, ада-иелерниң, аарыкчыларның улуг сонуургал-биле көргени оларның арыннарында мага ханган, өөрүшкү маңнайындан көстүп турду. 
Мөөрейлерге киржикчи кыстарывыстың чамдыызы бичии сүрээдеп турза-даа, шупту бергелерни ажып эртип турдулар. Чүү дээр боор, эр хейлер!
 Мөөрейниң түңнелин үндүрүп, жюри кежигүннери аңгыланып чоруптар аразында, «Южане» КВН командазы солун оюн-баштак көргүзүү-биле көрүкчүлерни чалгааратпады. 
Шаңналдар-даа эгелээн. Эрткен чылгы «Даңгына» мөөрейиниң тиилекчизи Анжела Монгуш тиилекчилерге шаңналдарны тывыскан. Онзагай Ооржак «Мисс Очарование», Александра Хертек «Мисс интеллект», Даяна Аранчал «Мисс авангард», Айырана Монгуш «Мисс модель», Азияна Аракчаа «Мисс грация», Саглана Очур-оол «Мисс талант», Евгения Хайжок «Мисс национальный костюм» деп аттарга тус-тузунда төлептиг болганнар. 
«Ийи дугаар вице-мисс» атты Анастасия Дечитмаага, «Бир дугаар вице-мисс» атты Олча Байыр-оолга тывыскаш, короналарны кедирген. 
Мөөрейниң дээди шаңналын — «Даңгына-2017» деп атты Айыраа Седенге тывыскаш, чараш коронаны кедирип, боодал чечектерни сөңнээн. Киржикчи бүрүзү шаңнал чок артпаан. 
Бо мөөрейге киришкен уруг бүрүзү даңгына атка төлептиг. Ынчангаш оларга өөредилгезинге эки чедиишкиннерни база келир үеде төрээн Тывазының төлептиг кыстары болурун күзеп каалы. Курай-курай-курай!
Арслан АРАКЧАА.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.