1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧЕДИИШКИННИГ АЖЫЛДЫҢ КОЛ КҮЖҮ КАДРЛАРДА

2018 чылда көдээ ажыл-агый та­лазы-биле бедик көргүзүглерлиг болган Тес-Хем, Чөөн-Хемчик, Таңды, Өвүр, Улуг-Хем кожууннарның чагырга даргаларынга "УАЗ-Фермер"­ маркалыг автомашиналарның дүл­гүүрлерин Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол тывыскан. Кандыг-даа черге торулбас автомашиналар кө­дээ ажыл-агый эргелелдеринге чу­гула херек дээрзи билдингир. Чазак Даргазы чолаачыларга чаа алган авто­­машиналарга камныг болурун чагаан.
Улаштыр “Буян-Бадыргы” аалчылар өргээзинге ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының эрткен чылда кылып чоруткан ажылдарын түңнээн база келир чылда сорулгаларын сайгарган коллегия хуралынга Тываның Баштыңы киришкен: “Көдээниң ижи – биске эң чоок, таныш, билдингир ажыл дээрзин шупту билир бис. Сан-чурагайларны адап тура, ооң артында шын байдалды айытпайн, бот-боттарывысты карак ажыттаары канчап-даа болдунмас. 
Мен албан-дужаалымны чаа эгелеп турумда, көдээ ажыл-агыйның хөгжүлде сайзыралынче бүдүн чылда 100 сая рубльди аңгылаан турду, ам ол деңнелди 700 сая рубльден кудулатпайн турар бис. Күрүнеден деткимче кылдыр үндүрген акшаны кайы хире шын чарыгдап, чеже чедир мөөңнеп, элээн хөөдүп алганывысты маңаа чугаалап, эки арга-дуржулгаларны айтыр ужурлуг бис. Бирээде ол. 
Ийиде, кызыл дерин төп тургаш, шын ажылдап билир кызымак кижилерни деткип, ажылды шын угландырар. Кызылдың куш фабриказын бут кырынга тургузуп алыр дээш, чылдың-на хөй түңнүг акша-хөреңгини тускайлап турдувус. Фабриканың удуртукчулары солчуп-ла турар, байдал оон деңгерилбээн-даа. «Заря» агрохолдингиге дамчыдып бээривиске, ооң ажылы көзүлдүр-ле өскерилген. Дагаа эъдин Моолче үндүр садып эгелээннер. Эр хейлер! Ажылдап билир кижилерге бүзүрел ону шынзыткан.
Билир бис, Өвүрге тараа тарааш, оон дүжүт манаан ажыы чок деп. Шак-ла ындыг хевирлиг, көрдүнүп каан азы федералдыг деңнелге камгалап алган акша-хөреңгивисти дүрген-не шиңгээдип алыр дээш, дужа-келбиже чашканнап төтчеглээн ажыы чок. Хөй түңнүг акша-хөреңгини алгаш, агаар-бойдуска сылдаглап, үре-түңнел чок ажылдаар байдалдан шуут үнер. Акшаны чүгле мал-маганны өстүрүп, тараа-быдааның дүжүдүн ажаап шыдаар улуг ажыл-агыйларже угландырар үе келген. 
Мал малдаары – амыр эвес иш. Ындыг болзажок, тыва кижиниң бодалы ышкаш, ааска өй мал тудар дээн деңнелден база үнер херек. Малдың уксаажыдылгазынче, бүдүрүмчелиинче кичээнгейни угландырар. Республиканың 5 кожууну бүдүрүкчү кошкарлар коданын тургузуп алыр дээн эгелээшкинивисти шимчедип чадап кааны, чаржынчыг. 
«Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» төлеви­лелче күрүнеден эвээш эвес түңнүг акшаландырыышкынны киирген. А Каа-Хем кожуун ук төлевилелди шуут буураткан. Чүгле чаңгыс санныг кыштаан хайгаарап, аңаа дузалажып шыдаваан удуртукчулар боттарының албан-дужаалындан халашканын билир силер. Кандыг-даа ажыл-агый бүдүрүлге деңнелинче көдүрлүп үнер ужурлуг. 
"Туран" сыын ажыл-агыйынче улуг идегел-биле көрүп турар бис. Аңаа чедер чүгле орук тудуунче безин элээн акшаны чарыгдадывыс. Ажылды чүгле боттарынга шалың ажылдап алыр дээш эвес, а орулганы ажылдап алыр кылдыр тургузары кол. 
Бо бүгүге яамының саң-хөө ажыл­дакчыларының баш бурунгаар санаашкыннары, планнаашкыны, экономиктиг ажыктыын тургузар талазы-биле арга-сүмелери, практиктиг дузазы чугула херек. Бир эвес ону кылып шыдавас болза, ол специалистерни солааны дээре. Чедиишкинниг ажылдың кол күжү кадр­ларда. Тускай мергежилдиглерни каяа өөредирин шиитпирлеп, ажылды эки билир профессионалдарны чыыр. Кадрлар политиказы үеге дүүшкен турар ужурлуг.
Амгы үеде кол айтырыг – национал төлевилелдерни амыдыралга боттандырары. Ооң артында боттуг ажыл-херектер, көскү түңнелдер турар ужурлуг. Көдээ иш бисти, чонувусту, чуртувусту чемгерип турар болганда, яамының бурунгаар хөгжүлделиг ажылынга ынанып тур бис. Хөгжүлде дугайында чугаалап тура, чедиишкиннерни кажан-даа кудуладып болбас. Чүгле ынчан сайзырап, бурунгаарлаар бис. Яамы ол талазы-биле чогуур түңнелдерни үндүрер дээрзинге бүзүрелим илереттим».
ТР-ниң Көдээ ажыл-агый яамызының 2019 чылда мурнады хөгжүдер угланыыш­кыннары: «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг», «Тыва аът», «Иви ажыл-агый турлааның эт-севи» губернатор төлевилелдерин улаштыр боттандырары; Кызылга кылымал тарып боозадылга төвүн тургузары; чаңгыс аай мал-маган баазазын тургузары-биле бода, шээр, чылгы малды демдектээри (микрочип сыкыртыр); рес­публиканың бүдүрүкчүлериниң бараанын садып-сайгарары-биле күрүнениң болгаш муниципалдыг албан-черлери-биле ке­рээ­лерни чарары, Кызылга үш көдээ ажыл-агый рыногун ажыдары; 10 алгы-кеш эттээр болгаш 3 дүк болбаазырадыр биче цехтерни тургузары, 2018 чылда би­че суурларны деткээн төлевилелдерни сайзырадыры, “Көдээ ажыл-агый кооперациязын сайзырадыр болгаш араттарга деткимче системазын тургузары” деп регионалдыг төлевилелди боттандырары. 
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Арслан АРАКЧААНЫҢ 
 тырттырган  чуруу.
 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.