1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧИНГИЗ БИЛЕ АЙДЕМИРНИҢ ТИИЛЕЛГЕЗИ

Шүүлген мөге Чимит Куулар биле Чеди-Хөл кожууннуң чагырга даргазы Сергек Хертек.
 
Ай санында болуп эртип турар тыва хүреш маргылдаазын март айда Чеди-Хөл кожуун “Херел” спорт залынга эрттирген. Ону кожууннуң чагырыкчызы Сергек Хертек биле ук кожуунда Төлээлекчилер хуралының даргазы Юрий Хурумаа ажыткан, Тываның Арзылаң мөгези Радислав Наважап кол шииткекчи болган.
18 харга чедир аныяк мөгелер аразынга ниитизи-биле 69 кижи күжүн шенешкен. Арзылаң мөге Чимит Кууларның Моол күрүнеде хүреш школазында өөренип турар оглу, Өвүр кожууннуң мөгези Чингиз Куулар, ачазы дег авааңгыр, чараш, дүрген хүрешти көргүзүп, шүглүп үнген. Улуг-Хемден Багыр Дакпыр-оол үжүүрлешкен, үш-дөрт дугаар черлерге Соруктуг Калин-оол (Эрзин)  биле Аяс Монгуш (Сүт-Хөл) төлептиг болган. Бештен сески шаңналдыг черлерже Михаил Ховалыг (Бии-Хем), Соруктуг Монгуш (Тере-Хөл), Сайын Балдан (Улуг-Хем), Мөңге-Белек Сурунчап (Улуг-Хем) кирген. 
Улаштыр маргылдааның тулган тиилекчизин илередири-биле, 97 мөгениң хүрежин эгелээн. Оларның аразынга Чаан мөге Сайын-Белек Тюлюш, Арзылаң мөге Айдемир Монгуш, Начын мөгелер Начын Монгуш, Отчугаш Тежик  хүрешкеннер.
Бешки салыгда, сес шыырак мөге артканда, Арзылаң  мөге Айдемир Монгуш,  Кайгал-оол Ондар (Сүт-Хөл), Кежик Ооржак (Чөөн-Хемчик), аныяк мөге Айдың Монгуш (бо удаада база катап Чаан мөге Сайын-Белек Тюлюштү октаан) онаг­ларын ажып, дөрт шыырак мөгениң аразынче кирген. Дараазында салыгда Айдемир Монгуш Кежик Ооржакты бурунгаар шелип октаан. Ол ышкаш Кайгал-оол Ондар Айдың Монгушту октаан. 5-тен 8-ки шаңналдыг черлерже Чаан мөге Сайын-Белек Тюлюш, Март-оол Доржукай (Өвүр), Сергелең Ондар (Чөөн-Хемчик), Айыр-Санаа Натпит-оол (Чеди-Хөл) кирген. 
Тулган тиилекчи дээш хүрешке дуржулгалыг Арзылаң мөге Айдемир Монгуш аныяк мөге Кайгал-оол Ондарны күш-биле хевис кырынга чышпыр базып  октааш, шүглүп үнген. Бо удаада Айдемир Монгуш арга-хорга, күш-шыдал талазы-биле эки белеткелдиг болганын демдеглевес арга чок.  
Маргылдаага 1-16 дугаар шаңналдыг черже кирген мөгелерге кожуун чагыргазы биле деткикчилер: Дээди Хуралдың депутаттары Радислав Наважап, Эрес Хуурак, кожууннуң Төлээлекчилер хуралының даргазы Юрий Хурумаа олар хүндүлел бижиктерни, медальдарны база акша шаңналдарын тывыскан. Тулган тии­лекчиге 25 муң, үжүүрлешкен мөгеге 20 муң, 3-4-кү черни алганнарга 10-10 муң, 5-8 дугаар чер дээш 5 муң, 9-16 черлерже кирген мөгелерге 2500 рубль акша шаңналын тывыскан. “Тиилелгеже чүткүл” деп тускай шаңналды Амыр-Санаа Натпит-оол, “Эки халдакчы” деп шаңналды Чөөн-Хемчиктен Кежик Ооржак алган. “Чараш девиг” деп тускай шаңналга Өвүр кожууннуң мөгези Алдын-Сай Одай төлептиг болган. Апрель айда болур тыва хүреш маргылдаазын Бии-Хем кожуун эрттирер.  
Бо чылдың май 16-18 хүннеринде хостуг хүрешке “Азия төвү”, тыва хүрешке “Найырал” маргылдааларын эрттирип эгелээнден бээр 40 чылдаанын демдеглээр. Аңаа Россияның Спортчу хүрештер эвилелиниң президентизи Михаил Мамиашвили болгаш оон-даа өске аалчылар келир. Июнь айның 4-6  хүннеринде он сес харга чедир оолдар аразынга Сибирь федералдыг девискээрниң бирги чери дээш хостуг хүреш маргылдаазы, ол-ла айда Сибирь федералдыг девискээрниң чемпионады, июльда Россияның Камгалал яамызының кубогу дээш грек-рим болгаш хостуг база тыва хүрештерниң бир дугаар улуг маргылааларын Кызылга эрттирер. Ынчагаш бо хүннерде ук маргылдааларга белеткел ажылдары чоруп турар.
Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.