1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧОНУМГА ДУЗА КАДАР ДЭЭШ...

Тывада алкоголизмден болгаш наркоманиядан аараан кижилерниң саны кудулап турар. Республиканың наркология диспансериниң даңзы­зынга 2015 чылда аарыг улустарның саны 5757 турган болза, 2016 чылда бо сан-фактылар 4853 кижиге чедир кызырылган. 
Республиканың наркология диспан­серинде шак мындыг берге аарыгга таварышкан улусту эмнеп, кадык амыдыралче эглип келиринге дузаны кадып турар. Аңаа 21 хонук дургузунда аарыг кижилер мага-бодун арагадан арыгладып эмнеткениниң соонда, араганың азы наркотиктерниң бак салдарындан шуут адырлып алыр деп шиитпирлээннер наркология дис­пансериниң эмчи-реаби­литация салбырынга эмнээшкинни уламчы­лаар. Диспансерниң аныяк пси­хиатр-нарколог эмчизи Снежана Хомушку бо мергежилди анаа эвес шилип алган болду. Ол даайының арага ижеринге хандыкшып турарын эскергеш, амгы мергежилин шилип алган. Аныяк эмчи Алтайның күрүнениң медицина университедин чедиишкинниг дооскан. 
2011 чылда Снежана Алексеевна республиканың наркология диспансеринге уругларның болгаш элээдилерниң психиатр-наркологу болуп, ажылчын базымнарын эгелээн. Дээди өөредилге чериниң 6-гы курсчузу турда, ооң даайы чок болган. Ынчалза-даа аныяк эмчи араганың уржуундан аарый берген улуска дуза кадары-биле бо амыр эвес мергежилди шилип алганы бо. Шынар чок арага, эзиртир суксуннар ишкеш, хораннанган кижилерниң амы-тынын камгалап турда, чамдыызы чалчып-даа, кончуп-даа турар таварылгалар турар дээрзин Снежана Хомушку чугаалаар. Санитар оолдар эзирик кижилерни оожуктуруп, эмчилерге дузалажып турар.
Кышкы байырлалдар соонда ында эмнедип турар аарыг улустарның саны 75 чеде берген. Коридорда безин чыдарлары бар. Ында алкоголизмден хөй кезиинде херээжен чон эмнедип турарын эскерип болур.   
Снежана Алексеевна Барыын-Хем­чик кожууннуң Кызыл-Мажалык суур­­га төрүттүнген.  Өөнүң ээзи Юрий база эмчи. Ол ТР-ниң суд-медицина экспертизазының бюрозунда судмедэксперт эмчи. Хомушкуларның өг-бүлези ийи уруглуг. Улуу Алексия – 5 харлыг, бичиизи Алина – 3 харлыг. Олар уруглар сады барып турарлар.  Аныяк эмчи 2016 чылда И.М. Сеченов аттыг Москваның күрүнениң медицина университединге ийи­ги дээди эртемни (судпсихиатрэксперт) база чедип алган болду. Аарыг улусту эргий кезип тура, Снежана Хомушку оларның-биле чылыг-чымчак чугаалажып, кичээнгейлиг дыңнап, арга-сүмезин кадып турду.
“Аарыг улус аразында канчаар-даа аажы-чаңнаар кижилер бар. Чижээ, эзирии элээн апарган кижилерни чыттырып алырга, чалчыттынып кончуттунар. Даштыгаар салбаска, билдириишкин бижиир бис деп кыжанырлары-даа бар. Ам канчаар, ол дээрге аарыг улустар-дыр. Шуптузун дыңнап, оларның кадыкшылының байдалын эки билип, эмнээр бис. Элээн хонук дургузунда арага ижипкен кижи сергеп эгелей бээрге, ооң психиказы кошкап, чылдагаан чок ажынып кылыктаныр, хорадаачал апаар. Ынчангаш олар эгезинде арагадан арыгладып эмнеткен соонда, сагыш-сеткил, иммунитет көдүрер, эм оъттуг шайлар ижер,  хөгжүм терапиязы, физиотерапия («OxySpa» деп дериг-херекселге аарыг кижини чыттырып алгаш, хөгжүм-биле оожургадыр, мага-боттуң нугуушкунун кылыр, кургаг бус, кислород-биле... эмнээр), «Электросон» (тускай карак шили кедиргеш, ток дамчыштыр, сагыш-сеткилин, нерв системазын оожургадыр) дузазы-биле эмнээшкиннерни ап турар. Диспансерниң даңзызында турар аарыг кижилерни чылда 2 катап кожуун бүрүзүн эргий кезип, бажыңнарынга чедип, хы­наарывыс база албан. 
Эң-не кол чүүл – профилактика. Ол дээрге өөредилге черлеринге арага, наркотиктерниң багай салдарының болгаш амыдыралдың кадык овур-хевириниң дугайында лекция, кичээлдерни эрттирери, буклеттерни үлээри болгаш оон-даа өске хемчеглер-дир. Диспансерде 5-38-31, 6-05-87 дугаарлыг «бүзүрел телефоннары» 24 шак дургузунда ажылдап турар. Арага ишкеш, баксырай берген болзуңарза, телефон дамчыштыр нарколог эмчилерниң арга-сүмезин база ап болур силер” – деп, психиатр-нарколог эмчи чугаалады.
«Араганы тигерге, аржаң үнер, аржаң­ны тигерге, коржаң үнер, коржаңны тигерге, хоран үнер» деп мерген угаанныг өгбелеривистиң арагадан хоранга чедир каш базым деп салгалдарынга арттырып каан чагыы улуг ужур-уткалыг. Араганы кижиниң бодунуң күзели чок турда, кым-даа аксынче куда бербес болгай. Ынчангаш багай чаңчылдардан ойталап, эки кадык амыдыралды шилип алыылыңар.
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.