1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧЫРЫК ӨРТЕМЧЕЙ

Бо өртемчейде буянныг үүле-херектер кылып чоруур улус эвээш эвес. 
Бистиң республикавыс чылдан чылче хөгжүп, сайзырап орары дыка өөрүнчүг-дүр. Мен бодум хуумда, ачы-дуза чедирер «Чырык өртемчей» деп төлевилелимниң дугайын маңаа бижикседим.
Бо чылдың январь айда «Чырык өртемчей» деп төлевилелди ажыдып эгелээн бис. Ук төлевилел «Турктарның алдыны» деп шуул­гандан укталып үнген. Ооң кол сорулгалары — кадыының байдалы кызыгаарлыг уругларны уран чогаал­ болгаш уран чүүл таварыштыр сайзырадыры. Мындыг уруглар-биле ажылдаары белен эвес дээрзи билдингир. Оларны кандыг-ла-бир арга ажыглап тургаш, сонуургалын чоорту оттуруп, чараш чүүлге чаңчыктырып алыры негеттинер.
Бо төлевилелим-биле энир чылын «Алтай. Өзүлдениң демдектери» деп шуулганга киришкеним меңээ улуг идиглиг болгаш өөредиглиг болган. Шуул­ганның шииткекчилери мээң төлевилелимге улуг үнелелди бергеш, чүс муң акшаны деткимче кылдыр бергенинге аажок өөрээн мен. Бо шуулганның дээ­ди үнелелин чаалап алырынга деткимче каткан эш-өөрүмге, дөргүл-төрелдеримге, ада-иемге четтиргеним илередип, мөгейип чоруур мен.
«Чырык өртемчей» төлевилели амгы үеде Кызыл-Арыгның школа-интернадында уруглар-биле ажылды чорудуп турар. Ук школаның башкылары-биле болгаш «Тываның эриг баарлыг чүрек­тери» шимчээшкининиң идепкейжи аныяктары-биле бир демниг кадыының байдалы кызыгаарлыг уругларны танцы-сам­га, чурулгага өөредип, уран чүүлче сундуктуруп, өртемчейже көрүүшкүнүн делгемчитпишаан, «Хөглүг-баштак англи дыл» кичээлдерин эрттирип турар. Бо айда төлевилелдиң ажылын доозуп, түңнелдерин үндүрер бис.
Оон ыңай бо төлевилелдиң адаа-биле Кызыл­дың өскүстер интернадының өөреникчилери-биле хоорайда «Алдан-Маадыр» национал музейже, Тыва үндезин культура төвүнче, «Сүбедей» спорт ордузунче дээш өскээр-даа аян-чоруктарны удаа-дараа кылып турар. Май айда найысылалдың национал парыгынче база В.Ш. Көк-оол аттыг нацио­нал хөгжүм-шии театрынче экскур­сиялаарын планнап турар бис.
Төлевилелдиң база бир угланыышкыны – чинчи дизери. Чинчи-шуру дизерге, уругларның сайзыралынга ужур дузалыг: сагыш-сеткили байлакшып, карактарының көөрү экижиир. Оон аңгыда чинчилерден сыргалар, билектээштерни шеверлеп кылыр. Оолдар безин чараш билектээштерни улуг сонуургал-биле кылып алгаш, «Эштеривис уругларга белек кылдыр бээр бис» дижип турдулар.
Танцы-сам уругларның бүгү хөгжүлдезинге улуг черни ээлеп­ турар. Олар самнап тура, ажык аажы-чаңын, ажыл-ишчи тура-соруун быжыктырып алырлар. Кол-ла чүүл – оларның коргуп-сүрээдевейн, даалгаларны күүсе­дири, улуг улустан арга-сүме ди­лээ­ринден сезинмейн айтырары болгаш болдунмайн барган, кылып шыдавазы чүүлдеринден элекке чөгел төнмейн, төнчүзүнге чедир кылып өөренири болур.
Азиана УВАНГУР,
Новосибирскиниң башкы университединиң студентизи.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.