1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЭКОНОМИКТИГ ЭРГЕ-АЖЫКТАРНЫҢ КАМГАЛАЛЫНДА

Россия Федерациязының каайлы ажылдакчызының хүнүнде каайлы албанының полковниги, Тываның каай­лы албанының удуртукчузу Игорь Качеев-биле ужу­ражып, республиканың каайлы албанының ажыл-чорудулгазының дугайында сонуургаан бис.
– Октябрь 25 Россияның каайлы ажылдакчызының хүнү болгай. Профессионал байырлалыңар-биле Силерге болгаш силерниң удуртуп турарыңар албанның ажылдакчыларынга байыр­ чедирип, ажылыңарга чедииш­кин­нерни күзеп каарын чөпшээреп көрүңер, Игорь Михайлович.
– Четтирдивис.
– Тывада силер чаа удуртукчу ажылдакчы болгай си­лер. Каайлы албанынга ажыл­дап чорааныңар-биле «Шын­ның» номчукчуларын таныштырып көрүңерем.
– Мээң ук-төрелимде ийиги салгалдың каайлы ажылдакчызы мен. Ачам Михаил Афанасьевич­ Качеев хөй чылдарда каайлы албанынга ажылдап чораан, 1997 чылга чедир. Ынчангаш каай­лы албанының ажылы-биле бичиимден-не таныш болгаш, каай­­лы ажылдакчызы болурун кү­зеп чораан мен. Сахалинге кызыгаар шериинге албан-хүлээлгем эрттирген соонда, институтту доос­каш, Приморье крайда Хасан каайлы постунуң инспекторунга 1987 чылда ажылдай берген мен. Оон мени Даг-Алтайда Ташантин каайлы постузунуң начальниги кылдыр шилчиткен. Даг-Алтайның каайлы албанының начальнигинге, Барыын-­Сибирь каайлы эргелелиниң килдис начальнигинге, ооң соонда база катап Даг-Алтайже эглип келгеш, каайлы албанынга удуртукчу албан-дужаалдарга ажылдап чордум. Ташантин каайлы постузунуң начальниги албан-дужаалдан Тываның каай­лы албанының начальнигинге ажылдап келгеним ол.
– Россияның каайлы ажыл­дакчызының хүнү-биле силер­ниң шаңналдарыңар дугайында сонуургап болур бе?
– Ийе. Россия Федера­ция­зының федералдыг каайлы ал­ба­нының шаңналдары-биле шаңнаткан мен. «За усердие», «За службу в таможенных органах» деп медальдар, «Отличник таможней службы» болгаш «Ветеран таможней службы» деп хөрек демдектери.
– Республиканың каайлы албанының удуртукчузунга силерни томуйлап, Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолга ужураштырып турда, каайлы албан чериниң ажылын экижидер талазы-биле саналдарны ол берген болгай…
– Ийе. Тываның каайлы албанының ажылын эки билир удуртукчунуң саналдары чаа ажылымга дуза болганын демдеглээр-дир мен. Даштыкы чурттар-биле садыг харылзааларын алгыдарынга деткимчени бээри, кевин-херекчок чылдагааннар-биле садыг харылзаа­ларынга шаптараазыннарны тургуспазы дээш элээн каш саналдарны берген чүве. Бо талазы-биле ажылдарны чоруткан бис. Чижээлээрге, даштыкы чурттарже үндүр сөөртүр ыяштан дилиг материалдарының декларациязын Кызылда каайлы постузунга кылдыртып ап болур апарган. А «Лунсин» компания­зы-биле дугурушкан  соонда, Кыдаттан автотранспорт-биле киир сөөрткен чүктериниң декларациязын база-ла бо-ла постуда кылдыртып турар апарган. Бо болгаш өске-даа хемчеглерни ап чоруткан түңнелинде федералдыг бюджетче 8,5 миллион рубльди Тываның каайлы албан чери киирген. Бо дээрге эрткен чылдың ол-ла  үезинге  деңнээрге, 4 катап көвүдээн. 
Хөмүр-даш, бензин дээш өске-даа энергетиктиг чүүлдерни даштыкы чурттарже үндүр сөөр­түрүнүң декларацияларын Мос­кваның каайлы албан черинде кылдырып турар. Ынчангаш энергетиктиг материалдарның декларацияларын  бистиң каайлы албан черинге кылыр дээрзинге салдар чедирер аргавыс чок.
«Хандагайты – Боршоо» эрттирилге пунктузунуң чаартылгазын «Россияның кызыгаар тудуу» күрүнениң федералдыг казна албан чери чорудуп турар. Бо эрттирилге пунктузун чаарттырынга хамаарыштыр боттарывыстың саналдарывысты киирген бис. Ол дээрге бараан сөөртүп чоруур кижилерге таарымчалыг байдалды тургузары, кызыгаар эртип турар транспортту болгаш барааннарны хынамчалыг хынап көөрүнге таарымчалыг чылыг черни тудары, деңзилерни чаартыры дээш оон-даа өске саналдар. 
Моол тала база бо эрттирилге пунктузун чаартыр талазы-биле ажылдарны чорудуп турар. Российжи болгаш моол талалар бо пунктуну ийи талазындан деңге чаартпас болза, кады ажылдаа­рынга шаптыктыг болур. Чүгле Россия биле Моолдуң хамаатылары, бүдүрүлгелери эвес, а экономиктиг харылзааларның киржикчилери Кыдат дээш өске-даа чурттар  «Хандагайты – Боршоо» эрттирилге пунктузун дамчыштыр барааннарын эрттирер апаарынга кайы-даа тала сонуургалдыг.
– Каайлы постуларының ажылдакчылары кызыгаар эртериниң чурумунуң кандыг хажыдыышкыннарын илередип турарыл?
– Сайгарлыкчылар барааннарны хууда ажыглалга бараан­нар кылдыр декларацияларга айтып каары эң хөй админис­тративтиг чурум үрээшкини. 2017 чылдың эрткен айларында 377 административтиг чурум үрээшкиннерин илередип, ниити түңү 1,6 миллион рубль торгаалды хамаатыларга онааган. 
– Россияның каайлы ажыл­дакчызының хүнү профессионал байырлал-биле Тываның каайлы албан чериниң ажылдакчылары кандыг шаңнал-макталдарга төлептиг болдулар?
– Тываның каайлы албан че­ринде бедик мергежилдиг, эртем-билиглиг ажылдакчылар ажылдап турар. Хөй кезиинде дээди эртемниг юристер, экономистер. Оларның аразында Россияның каайлы академиязының доозукчулары эвээш эвес. 
Россияның каайлы ажылдак­чызының хүнүн таварыштыр фе­дералдыг шаңналдар-биле бис­тиң ажылдакчыларывыс шаң­наткан. Албан-хүлээлгезин ак сеткилдиг күүсеткени, Россия Федерациязының экономиктиг эрге-ажыын камгалаарынга киир­ген хууда үлүг-хуузу дээш «За усердие» деп медаль-биле Хандагайты каайлы постузунуң начальниги Карим Доңгакович Эртине, Россияның каайлы албанын үндезилеп тургускан Дмит­рий Бибиковтуң ады-биле адаан «Дмитрий Бибиков» деп медаль-биле Тываның каайлы албанының административтиг истелгелер килдизиниң начальниги Нина Октябрьевна Моңгуш, Россияның федералдыг каайлы албанының Хүндүлел бижии-биле Цаган-Тологай постунуң начальнигиниң оралакчызы Радион Шарбый-оолович Куулар, Россияның федералдыг каайлы албанының Өөрүп четтириишкини-биле Хандагайты постунуң күрүне каайлызының улуг инспектору Радмир Оптуг-оолович Моңгуш олар шаңнатканнар. Тываның каайлы албанының шаңналдарын ажылынга шылгараан ажылдакчыларга база тывыстывыс.
Тываның каайлы албанының ажылдакчылары шупту Россия Федерациязының экономиктиг эрге-ажыын камгалаарынга боттарының төлептиг үлүүн кии­рип турарлар. Россияның каайлы ажылдакчызының хүнү-биле оларга каң дег кадыкшылды, аас-кежикти, өг-бүлезинге чаагай чорукту, ажылынга чедиишкиннерни күзээр-дир мен.
– «Шын» солуннуң номчук­чуларының мурнундан база байыр чедириишкинин профессионал байырлалыңар хүнү-биле хүлээп көрүңер.
– Четтирдивис.
Шаңгыр-оол Моңгуш чугаалашкан.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.