1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЭМЧИ ЕВГЕНИЯ ТИМЧЕНКО

Республиканың 1 дугаар эмнел­гезиниң Московская кудумчузунда 6 каът бажыңында гериатрия салбырынга 60 хардан өрү назылыг­лар аңгы-аңгы эмнээшкиннерни ап, гериатр, невролог эмчилерже кирип алыр аргалыг. Салбырның эргелекчизи ТР-ниң Кадык камгалалының кол гериатр эмчизи Евгения Тимченко.
Евгения Борисовна Тываже хуваалда езугаар келгенинден бээр 40 чыл ажа берген. Ол арга-арыглыг черге чурттап турган болгаш, аэропорттан бир дугаар дүжүп кээрге, чаңгыс-даа терек чок, ховулуг девискээр, ону көргеш, сандайга олурупкаш, ыглай бергенин сактып чугаалаар. Аныяк эмчи баштайгы ажылчын амыдыралын Туранның, Бай-Хаактың эмнелгелеринге эгелээн. Гериатрия салбырының хоочуннары эргелекчи Евгения Тимченко, эмчи сестразы Любовь Допьян, санитарка Рита Ховалыг. Гериатр эмчи Вероника Хертек, невролог эмчи Саида Сарыглар, нугуушкун кылыкчызы Аля Маны-Хая, улуг эмчи сестра­зы Ида Куулар, эмчи сестразы Ролана Иргит олар ажылдаанындан бээр 10 чыл чеде берген. 
Улуг назылыг кижилер кол­дуунда чүрек, хан-дамыр, сөөк-даяк болгаш Альцгеймер (ээдер­гей, уттуучал апаар) аарыглары-биле аарып турар. 2016 чылда гериатрия салбырынга 379 хоо­чуннар хүндүскү стационарга дамдыладып, сыккыртып, физиоэмнээшкиннерни алган. Ында найысылалдың хоочуннарындан аңгыда Бии-Хем, Таңды, Улуг-Хем, Кызыл, Эрзин кожууннардан улуг назылыглар хөйү-биле эмнедип кээп турар. Оларның аразында 80 хуузу херээжен, а 20 хуузу эр хиндиктиг чон. Сөөлгүлери аарыын кедередип алгаш кээр. 
“Бо чылын кожууннарның төп эмнелгелериниң ниити аарыглар эмчилери-биле сырый харылзаалыг ажылдап эгеледивис. Чоорту кожуун бүрүзүнде хоочуннарның чизезин тургузуп, кадыкшылының байдалының аайы-биле эмнээш­киннерни чорудар бис. Республикада чурттакчы чоннуң саны-биле Тывага 2 гериатр эмчи көрдүнген. Тывада 21 муң 60 хардан өрү хоочуннар бар. Оларның аразындан 90 хардан өрү назылыг хоочуннарның саны 37. Учас­ток эмчилериниң дилээ-биле оларның бажыңнарынга чедип, кадыкшылының байдалын хынап, эмнээшкиннерни чорудуп турар бис. Республиканың шупту хоочуннарын найысылалга эмнээри болдунмас. Кожуннарның ниити аарыглар эмчилеринге хоочуннарның аарыгларын эмнээр методиктиг арга-сүмелерни ажылдап кылгаш үлээн бис. Ынчангаш улуг назылыглар хөй чарыгдал үндүрбейн, чурттап турар чериниң аайы-биле эмнээш­киннерни алыр аргалыг. Бир эвес олар бистиң салбырга кээр болза, күзелдии-биле хүлээп алыр бис. Эм-таң хандырылгазы чогуур деңнелде. ТР-ниң Кадык камгалалының шугуму-биле бистиң хоочуннарывыс “Серебрянка” санаторийинге халас дыштаныр аргалыг апарган.
Малчыннар мал-маганы, ажы-төлү дээш боттарының кадыкшылынче шоолуг-ла кичээнгей салбас. Ажылдап-даа турар улуг назылыглар кадыкшылын ийи чергениң кылдыр санаар. Бай-Хаакка ажылдап турар үемде, суурдан ырак эвес­те малчын турлагга 37 харлыг Володя Ондар малын малдап, 7 уругну өстүрүп кижизидип турган. Ооң ханының базыышкыны улгадырындан аңгыда, бүүректери база аарыг турган. Володяны аалынга сүрүп четкеш, эмнелгеге чыттырып алыр бис. Эртенинде ажылдап чедип келиримге, палатазында чок, дезип чоруй барган болур. Дургун малчынывысты ооң аалын­га чеже сүрүп четпээн дээрил аан. Бир катап Томск хоорайдан бөлүк кардиолог эмчилер келген. Володяга ол ынчан улуг хоорайга эмчи шинчилгези эртер аас-кежик таварышкан. Кажан аэро­портка чедир үдеп чеде бээривиске, күжүрүвүс самолет көргеш база катап дескен. Ол чүгле мал-маганым, ажы-төлүм дээш турар кижи. Чоокта чаа Самагалдайдан малчын өг-бүлени уруглары эмчиледип эккелген. Олар бир хонук эмчи шинчилгелерин эрткен соонда, мал-маганы дээш сагышсырааш, олчаан келбейн барган. Мындыг таварылгада уруг­лары ада-иези эмнээшкинин долузу-биле эртип алырының дугайында эптиг-чөптүү-биле чугаалажыры чугула” – деп Евгения Борисовна чугаалады.
Каа-Хем кожууннуң Сарыг-Сеп сумузунче Евгения Тимченко сургакчылап чораан үезинде өөнүң ээзи-биле таныжып алгаш, ол-ла олчаан өг-бүле тудуп, чурттай берген. Тимченколарның өг-бүлези Тываны чуртсуна берген болгаш, өскээр кайнаар-даа көжер күзели чок.
“Аныяк үемде улуг назылыг­ларның аажы-чаңын эскербес турган мен. Ам көрүп орарымга, олар бичии уруглар дег могаттынар, шугулдаксаар, кичээнгей негээр болур-дур. Бир катап ажыл-агыйжы бодалдарга алзып, коридорда сандайда олурган кырган-ача-биле мендилешпейн, кабинедимче кире берген болган мен. Ооң соонда күжүрүм 3 хонук дургузунда мээң-биле чугаалашпайн, могаттына берген (хүлүмзүрдү). 
Бир эвес ак халат кедип албас болзумза, аарыг улустарым мени танывас, эскербестер. “Уургайлыг” аржаанынга кирип алырда, бедик даг кырынче үнер болгай. Дөъш өрү кырган-аваларым мени мурнай халып бар чыдарын көргеш, аажок­ амыраан мен. Моон безин оларның кадыкшылынче сагыш салып турары көскү. Шушенское чоогунда санаторийге дыштанып чеде бээримге, эмчилер бичии шилчигештерде малгаш кудуп каан турар. “Шилдерниң кайы-бирээзин холуңга тудуп ал. Кайы­зы адыжыңны чылыдыптар болдур, ооң-биле эмненир сен” – дээн. Адыжымны чылыдыпкан шилде бистиң төрээн “Чедер” хөлүвүстүң малгажы болган. Ол ынчан дыка-ла хомудаан мен. Эм шынарлыг хөлүвүстүң малгажын кандыг арга-биле бээр эккелгени меңээ ам-даа тывызык болуп арткан” – деп, гериатр эмчи чугаазын доосту. 
Кадыкшылының байдалын хынадып алыр күзелдиг хоочуннар гериатрия салбырынга эртенги шакта эмчи картазы, СНИЛС, медицина полизи, паспорту-биле хүлээп алыышкынче кээп болур. 
Ада-иевис чанывыска хөй чылдар чурттазын дээш, бистер ажы-төлү, оларның эмчи шинчилгезин доктаамал эртип алырын хыналдага ап, чайгы үеде эм шынарлыг аржааннарывыска, санаторийлерге дыштандырып, улуг назылыгларывыска кичээнгейлиг болуулуңар. 
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң  тырттырган  чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.