1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

"ӨГ-БҮЛЕ" АССОЦИАЦИЯЗЫ - ЭРТЕМ ТӨВҮ

1991 чылда Кызыл хоорайывыс­ка «Өг-бүле» деп хөй-ниити дузалал ассоциациязы тургустунган. Амыдыралы берге байдалда аныяк өг-бүлелерге, кырганнарга, чонга деткимче, дуза чедирер сорулга-биле бо организация тургустунган. Ол 25 чыл дургузунда бичии-даа кошкаш дивейн сорулгазын чедип ап келген. Бо төптү Наталья Оюновна Товуу тургускан. Ол ам ТКУ-нуң психология кафедразының эргелекчизи, психология эртемнериниң доктору. 
Ажыы-биле чугаалаарга уруунуң бо дидим базымынга ада-иези Оюн Силбир­ович биле Димаа Демчикеевна Товуулар улуг идигни берген дээрзин чоргаарал-биле чугаалап, бадыткаар мен. Олар чуртталгазының сөөлгү хүннеринге чедир «Өг-бүле» ассоциациязынга боттуг дуза чедирип, өскелерге үлегерлиг хүндүлүг ада, энерелдиг ава бооп чорааннар. Олар тыва чону дээш, ооң чаагай сайзыралынга чүрээн берген хоочун өг-бүле. Оларның сагыш-човаашкынын уруглары Наталья Товуу, Майя Ондар, уйнуктары Чиңгис, Арат Хайдыптар уламчылап чорууру өскелерге улуг үлегер. 
 «Өг-бүле» ассоциациязы 2007 чылда үндезин чоннуң психология болгаш социал практика төвү апаргаш, бо хүнге чедир ажыл-ижин эртем езузу-биле улам делгередип келгенинге ооң хөй санныг кежигүннери чоргаарланыр. Олар «Өг-бүле» төвүнге кезээде улуг күзелдии-биле чыглырлар.
Бистиң Тывавыс үениң аайы-биле сайзырап келген. Кайыын-даа эртемденнер кээр, эртем-практиктиг конференциялар удаа-дараа  болур. Өске чурттардан келген аалчыларга сонуургадыры-биле кайгамчыктыг Дус-Хөлде «Силбир» деп дыштаныр төптү тургускан. Ол ылап-ла, эртем ажылдарын, чаа төлевилелдерни, темаларны сайгарар, аңаа бодалдарын солчур эптиг чер болганы онза. Маңаа чүгле Тываның эвес, Россия, харын-даа даштыкыдан эртемденнер келгеш, тыва кижиниң овур-хевирин делегей чергелиг көдүрүп, тываларның дылы, аажы-чаңы, ниити культуразы-даа езулуг онзагай дээрзин каш удаа бадыткап, демдеглээн. Маңаа барымдаалааш, Наталья Оюн­овна Тываның күрүне университединге 2009 чылда психология эртемнеринге аспирантураны ажыткан. Ол дээрге, бо эртемденниң база бир дидим базымы-дыр. 
 «Өг-бүле» эртем төвүнүң күш-ажылчы судалы үе-биле деңге, харын-даа бир базым бурунгаар чоруп турар дизе хөөрем эвес. Ооң бадыткалы, бо төпке 2015 чылдың чазынында «Хүндүлээчел Тыва (2015-2019 чч.)» деп төлевилел тургус­тунгаш, ындыг аттыг ай санында орус, тыва дылга үнер солун база чырыкче үнген. Ында бичии өөреникчилерден эгелээш, аңгы-аңгы мергежилдиң эртем­деннериниң ажылдарын, дискуссияларын, төлевилелдерин, сайгарылгаларын чырыдып турар. 
«Өг-бүле» төвүнде «60 харлыглардан өрү» ыры-хөгжүм ансамбли, янзы-янзы эртемнерге даянган лабораториялар, клубтар, мини-школалар бар. Чижээлээрге, «Беш оюн» деп клубту Тываның сураглыг  артизи, сезен ажыг харлыг Сиин-оол Лакпаевич Оюн удуртуп турар. Ол республикавыска фехтование спортун чоокку үеде сайзыраткан. Ооң өөреникчилери декабрь 11-де регионалдыг маргылдаага киришкеш, үш дугаар чергениң Дипломун чаалап алган дээрге-ле, улуг чедиишкин-дир. 
Тожу чонну эки билир, оларның эт-севи, идик-хеви-биле тудуш харылзаалыг чораан улуг назылыг өгбе Сундуй-оол Монгушович Арандолдуң «Тос чадыр» деп клувунуң ажыл-чорудулгазы база эртем-биле холбаалыг. Дус-Хөлде «Силбир» дыштанылга төвүнде ооң тургускан чадырын аалчылар кончуг сонуургаар.
«Аът мунары» деп клубту аът спортун сайзырадып, аныяктарны эвилелдеп чо­руур, эрес-шоваа, езулуг тыва эр бүдүштүг педагог Владимир Монгушович Дугур-Сюрюн удуртуп турар.  
Лидия Ивановна Бугаринаның эм оъттар болгаш ону канчаар ажыглаар дугайында клуву езулуг кадыкшылга төвү болган. 
Тывавыстың сураглыг чурукчу кызы Чечек Монгуш база бо төпте. Ооң графика талазы-биле тургускан клуву элээдилерниң кичээнгейинде. 
«Экспорт» деп клубту Кара-Кыс Се­­вээн­овна Люндуп, Галина Дүктүг-оол­овна Куулар олар билдилиг удуртуп, кижилерниң сонуургалын хаара тудуп ажылдап турары мактанчыг. 
Г. Д. Куулар – мал эмчизи мергежилдиг-даа бол, чогаал ажылын база сонуургаар. Моолда чурттап чоруур тыва сөөктүг Чынак оглу Калзан-биле ужуражылга дуга­йында ном бижээш,ону чырыкче үндүргени төптүң чедиишкини. 
Оон-даа өске эртемденнерни, башкыларны, ус-шеверлерни бижиир болза саазын сыңмас. «Өг-бүле» эртем төвүнге ажыктыг ужуражылгалар, өөредиглиг беседалар черле үзүлбес. Ылаңгыя «Хоо­чуннарга хүндүткел болгаш мөгейиг» деп ажык чугаага Тываның херээженнер шимчээшкининиң активчилери Д.Л-С. Ондар, З.Т. Бурьянова, З.А. Корсакова дээш өскелер-биле ужуражылга солун болган. Ылаңгыя Тываны бүгү делегейде алдаржыдып чоруур ыраажывыс Сайын-Хоо Намчылак маңаа киржип, бодунуң солун гастрольдарын чыылганнарга сонуургаткан.
«Өг-бүле» эртем төвүнге аныяктарга чугула, амыдыралга ажыктыг практиктиг семинарлар үзүлбес. Эртемденнерни, башкыларны, журналистерни, композиторларны мөөңнеп, чыыр чер болу берген. Бо-ла бүгү анаа чугаа-биле эвес, ак сүттүг аяк шайны аартавышаан, хөөрежири езулуг өг-бүле деп чүүлдү бадыткап турар. 
Өгбелерден дамчып келген чараш чаңчылдарны, аныяк салгалды эки мөзү-шынарга кижизидери – эртем төвүнүң кол сорулгазы ол. Декабрь 15-те «Өг-бүле» ассоциациязының 25 чылдаанын демдеглеп, ажыл-чорудулгазын түңнээннер. Аңаа төптүң 26 активчизинге алдын үжүктер-биле сиилбээн «Тайбың иштиң үнези» деп аттарны тывыскан. Ассоциациязының баштайгылары: (ам аравыста чок-даа болза) З.М. Афанаськинага, К.А. Королевага, М.Д. Сарыг-оол-Черноусовага,  Д.Д. Товууга, О.С. Товууга, К.Ф. Ширшинге база тывыскан. Ол дээрге, хүндүткелдиң демдээ, оларның ажыл-херээ кезээ мөңгеде артар дээни ол. Ону ажы-төлүнге дамчыдар. 
Интернационалчы «Өг-бүле» төвүн ажыткаш, 25 чыл удурткан, ТКУ-га психоло­гия эртемнериниң талазы-биле аспирантура база ажыткан, психология эртемнериниң доктору, кижилер дээш сагыжы аарып чоруур, бөдүүн сеткилдиг ава Н.О. Товууну күрүне шаңналынче киирзе дээн саналымны 1991 чылдан бээр чаңгыс аалдың ажы-төлү дег өөрүм мени деткиир дээрзинге идегедим. 
Светлана ДАНЗЫН-ООЛ.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.