1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ӨЛҮМГЕ ЧЕДИРЕР СӨӨЛГҮ ЧАДАЗЫ

Россияның өске регионнарынга бодаарга, бистиң Тыва Республикада ВИЧ-ин­фекция талазы-биле эвээш­ улус аарып турар. Ынчалза-даа чылдан чылче аарып турар кижилерниң саны не­ме­жип-ле турар. ВИЧ-хал­давыр Тывага эң баштай 1994 чылда бүрүткеттинген. 
Бо хүннерге чедир ВИЧ-халдавырдан аараан болгаш бүрүткеткен кижилерниң ниити саны 210 чеде берген. ВИЧ-халдавырдан колдуунда (58 хуузу) 20-ден 29 харлыг аныяк­тар аарып турар. Тывада аарыг­ кижилерниң 76,7 хуузу эр-херээ­жен харылзаа таварыштыр аарыг­ны чыпшырып алган, а 22 хуузу наркотиктиг бүдүмелдерни арыглаттынмаан шприцтер-биле сыкыртынып тургаш аарый берген. 210 аарыг кижиниң аразында авазының сүдүн ээп тургаш, ВИЧ-халдавырдан аарый берген бир чаш төл база бар. 
ВИЧ аарыглыг кижилерниң 51,4 хуузу Тывадан дашкаар хоо­райларга халдавырны чедип алган. Моон алгаш көөрге, ВИЧ-халдавыр Тываның иштин­че колдуунда дашкаартан кирип турары илдең. «ВИЧ-халдавырлыг» деп диагнозу өй-шаанда тодараттынмаан болгаш, аарыгның сөөлгү чадазында келген кижилер база бар. Оларның саны 5 четкен. Кеземче онаар албан черлеринде база ВИЧ-халдавырлыг 22 кижи тывылган.
Бо 2018 чылдың он айларында 35 ВИЧ-халдавырлыг кижилер бүрүткеттинген. Ол эрткен чыл-биле деңнээрге, илереттинген кижилерниң саны өзе бергени-дир (2017 чылдың 10 айларында 17 аарыг кижи). Сөөлгү үеде чыл санында-ла 20-30 аарыг кижилер немежип турар. Шак мындыг байдал бисти дүвүретпес аргазы чок. 
Республиканың СПИД-ке удур демисел чорудар болгаш камгалал Төвү ВИЧ-халдавыр Тыва Республикага тарап неп­теревезин дээш улуг ажылды чорудуп турар. Социал шин­чи­лээшкинниң түңнели-биле алырга, 2018 чылдың он айларында чурттакчы чоннуң ВИЧ-халдавыр дугайында билиглери 85,5 хуу бедий берген. СПИД-ке удур Төптүң специалистери кожууннарже үнүп, ВИЧ-халдавырның нептерээрин болдурбас талазы-биле хемчеглерни сайгарып, практиктиг дузаны чедирип турарлар.
Россияда Бүгү-делегейниң СПИД-ке удур демисел хүнүнге улуг кампания чоруп турар. Бо шимчээшкин «Стоп ВИЧ/СПИД» деп кыйгы-биле эртип турар. Ооң сорулгазы – ВИЧ-халдавырга удур бүгү чоннуң, хөй-ниитиниң идепкейлиг киржилгезин чедип алыры, бо айтырыгже сагыш салырын кыйгырары. Ылаңгыя херээжен чонче сагыш-сеткилди угландырып, ВИЧ-халдавырның оларга багай салдарлыг болуп турарын угаадыр. Ынчангаш даштыкы чурттар-биле харылзажыр күрүне албан черлери, хөй-ниити, сайгарлыкчылар күжүн мөөңнеп, бо кампанияга киржип, аарыгның тарап нептерээрин чавырылдырып ап болур.
 Кызыл болгаш кожуун эмнелгелеринге ажыктыг сүмелерни берип, кожуун бүрүзүнге "төгерик столдар", айтырыг-харыы кежээ­лери, херээженнер активтери-биле ужуражыышкыннар эрттирип, ВИЧ-СПИД дугайында билиглерни бедидип, ол аарыгдан канчаар камгаланыр аргаларны чонга чедирери чугула. Бо кампания кижилерниң эки чүвеге бүзүрелин быжыглаар сорулгалыг.
ВИЧ-халдавыр кижиниң бодун канчаар ап чоруур байдалындан улуг хамаарылгалыг. Ол болза: таныыр-танывас кижилер-биле эр-херээжен чорук; камгалал чок (презерватив чок) эр-херээжен чорук кылыры; наркотиктиг бүдүмелдер сыкыртынары; сексуалдыг бүдүүлүк чорук. Чүгле чаңгыс камгалал чок эр-херээжен чоруктан азы чаңгыс сыкыртыныышкындан ВИЧ-халдавыр өске кижиже дамчый берип болур. СПИД дээр­ге ВИЧ-халдавырның өлүмге чедирер эң сөөлгү чадазы-дыр. СПИД эмнеттинмес, аңаа удур вакцина-даа чок.
Дина ОНДАР, эпидемиолог эмчи.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.