| ЧИИГЕЛДЕЛИГ ИПОТЕКА |
Россияныӊ Чазааныӊ шиитпири-биле чонну болгаш тудуг организацияларын деткиир сорулгалыг тускай программаларны 2020 чылда эгелээн. Российжилерниӊ бажыӊ садып, амыдыралыныӊ байдалын экижидип алырынга эӊ кол хемчеглерниӊ бирээзи – чиигелделиг ипотека. Ол дээрге 6 хуулуг өг-бүле ипотеказы, 3 хуулуг көдээ черниң ипотеказы болгаш 2 хуулуг Ыраккы Чөөн чүктүң ипотеказы деп тускай программалар-дыр.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг республикага чиигелделиг программа-биле чонга ипотека берип эгелээриниң дугайында саналын 2022 чылдың чайынында РФ-тиң саң-хөө сайыдынга киирген. Владислав Ховалыг чиигелделиг ипотеканы регионга чуртталга бажыңнарының тудуун деткиир бир арга кылдыр ынчан көрүп турган.
Ынчан, шынап-ла, Владислав Ховалыгның бодааны, планнааны ёзугаар 2 хуулуг ипотека программазы Тывага ажылдап эгелээн. Оон бээр программаларның негелделери болгаш хуусаазы каш-даа катап өскерилген. Программаның чаа эгелээн үезинде ипотека алган өг-бүлелер садып алган бажыңының дүлгүүрүн холга ап, оран-савазынче чурттап кире бергеннери-даа эвээш эвес.
2022 чылда эгелээн ажыктыг программа 2026 чылдың сентябрь ай адакталып чорда доозулган. Ынчалза-даа «Өг-бүле ипотеказының» негелделеринге чаа чүүлдер немешкен.
Чаа негелделер дугайында «Объясняем РФ» сайтызында мынчаар тайылбырлап турар. Саң-хөө яамызының дыңнатканы-биле алырга, кол өскерлиишкиннер – бажың садып алырының хуулары болгаш чээлиниң эң бедик хемчээлиниң ылгалы. Олар ам ажы-төлдүң санындан болгаш өг-бүлениң чурттап турар регионундан хамааржыр. Ол чүүл хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге улуг деткимче болгаш демографияның сайзыралынга салдарлыг. Ооң мурнунда чиигелделиг ипотека программазын РФ-тиң хамааты бүрүзү ажыглап болур турган болза, а ам хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге ажыын улуг кылдыр тургусканы онзагай болуп турар. Россияның шупту регионнарынга чиигелделиг ипотеканың программазын ажыглап болур. Ынаар чүгле Москва, Санкт-Петербург, Ленинград болгаш Москва областары кирбейн турар.
2 хуулуг ипотеканың хемчээли 10 саяга чедир. Ону беш азы оон хөй ажы-төлдүг өг-бүлелер ап болур. Керээ чарып турар үеде ажы-төлүнүң эң-не бичиизи 7 хар четпээн турары чугула. Ипотеканы 4 хууга дөрт азы оон хөй ажы-төлдүг өг-бүле 10 сая рубльге чедир ап болур. Уругларның бирээзи 7 хар четпээн болур ужурлуг. 6 хуулуг ипотеканы 10 сая рубльге чедир үш азы үштен хөй ажы-төлдүг болгаш бичии өпеяазы 7 хар четпээн өг-бүлелер алыр. 8 сая рубльге чедир өртектиг чурттаар оран-саваны 8 хууга ийи ажы-төлүнүң бирээзи керээ чарып турар үеде 7 хар четпээн өг-бүле ап болур. Керээ чарып турар үеде 7 хар четпээн чаңгыс ажы-төлдүг өг-бүле 6 сая рубльге чедир өртектиг оран-саваны 10 хууга садып ап болур.
Москва, Санкт-Петербург, Москва болгаш Ленинград областарындан чиигелделиг ипотека-биле бажың садып алырының тускай негелделери база бар: беш азы бештен хөй ажы-төлдүг өг-бүле 18 сая рубльге чедир өртектиг оран-саваны 4 хууга садып ап болур. Беш ажы-төлдүң бирээзи 7 хар четпээн болур. Ол ышкаш 18 сая рубль иштинде өртектиг бажыңны дөрт ажы-төлүнүң бирээзи 7 хар четпээн өг-бүле 6 хууга ап болур. Үш ажы-төлүнүң бирээзи 7 хар четпээн өг-бүле 18 сая рубльдиң иштинде өртектиг квартираны 8 хууга садып алыр аргалыг. Ийи ажы-төлүнүң бирээзи 7 хар четпээн өг-бүле 15 сая рубль өртектиг бажыңны 10 хууга садып ап болур. 7 хар четпээн чаңгыс ажы-төлдүг өг-бүле 12 сая рубльдиң бажыңын 12 хууга садып ап болур.
Ооң-биле чергелештир «Өг-бүле ипотеказының» программазы-биле хууда бажың тударынга азы ону доозарынга, ол ышкаш дараазында чурттаар оран-сава тудар чер садып алырынга чиигелделиг чээлилерниң хуузу ажы-төлүнүң санындан азы өг-бүлениң чурттап турар регионундан хамаарылга чокка 6 хуу хевээр артар. Оон ыңай чиигелделиг ипотеканың хуузаазы чүгле 15 чылга чедер апарган. 2026 чылдың октябрь 1-ден эгелеп чаа негелделер-биле ажылдап эгелээн.
«Өг-бүле ипотеказы» деп чиигелделиг программа Россияның девискээринге 2018 чылдан тура ажылдап эгелээш, ниитизи-биле 11 триллион рубльди ынаар чарыгдаан. Ооң ачызында 2 сая российжи өг-бүле чурттаар оран-савалыг апарган дээрзин сагындыраал.
Айдың ОНДАР белеткээн.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруу.
“Шын” №43 2026 чылдың ноябрь 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn