Тываның көдээ ажыл-ишчилери дүжүт ажаалдазын октябрь айның сөөлгү хүннеринде бүрүнү-биле доосканын, ооң түңнелдерин үндүргенин республиканың Көдээ ажыл-агый яамызы медеглээн.
Агаар-бойдузу кааңдаашкынныг 2025 чылга деңнээрге, дүжүттүң хемчээли барык 3 катап хөй болган. Аңаа 2026 чылда Тывага агаар-бойдус чаашкынныг болганы салдарны чедирген. Эрткен чазын үрезинни чаштырып, чайын ажаап өстүрген тараа аймааның шөлүнүң чартык кезии суггаттыг шөлдерде. 2021 чылда Тываның Баштыңының албан-дужаалынга Владислав Ховалыг ажылдай бергеш, тараа болгаш ногаа аймаан суггаттыг шөлдерге тарып өстүреринче кичээнгейни салып, совет үеде туткан, чуртка экономиктиг сандараашкын үезинде кагдынган суггарылга системаларын чаартып, оларны катап ажыглалга киирер, амгы шагның бедик технологияларының дериг-херекселдерин суггарылгага ажыглаар талазы-биле организастыг ажылы түңнелдерни бергенин 2026 чылдың дүжүдү бадыткаан.
Ниити хемчээли 3 234 га тараа аймааның шөлдеринден 6000 тонна дүжүттү Тываның тараажылары ажаап алган. Тарааның дүжүткүрү 1 гадан 18 центнер болган.
Эң хөй дүжүттү тараалаң Таңды кожууннуң тараажылары тарып өстүргеннер. 1 732 гадан 3 800 тонна дүжүттү ажаап алганнар. Дүжүткүрүнүң ортумак деңнели 1 гада барык 22 центнер. Ол хире бедик дүжүттү тарып өстүргени — суггарылга системаларын ажыглаанының түңнели. Таңдының шыырак ажыл-агыйлыг фермери Михаил Санниковтуң Дүрген деп черде шөлүнге долгандыр шимчеп, чаашкынналдырып суггарар бедик технологияның дериг-херекселин 2025 чылдың август айда тургусканы ооң бир чижээ. Бо суггарылга системазының ажылын бүрүнү-биле автомажыткан, ону ырактан телефон-биле хайгаарап, башкарып болур.
Бии-Хем кожууннуң тараачын-фермерлери 716 гадан 981 тонна, Чөөн-Хемчик кожууннуң — 230 гадан 386 тонна дүжүттү ажаап алганнар.
Тыва бодун картофель-биле бүрүн хандырар сорулганы республиканың удуртулгазы 2021 чылда-ла салган. Чүгле көдээ ажыл-агый бүдүрүлгелери эвес, а чурттакчы чон база картофель болгаш ногаа аймаан хуу дузалал ажыл-агыйларынга, бажыңнарының чанында чер участоктарга тарып өстүрерин көвүдедири-биле “Өг-бүлениң шыгжамыры” төлевилелди боттандырып турар. Ол хемчеглер эки түңнелдерин көргүзүп эгелээн. Саян артындан картофельди республикаже киир сөөртүрү эвээжээн, рыноктарда тус черниң картофелин көвүдеди садып турар апарган.
2026 чылда 2 500 га шөлден 30 700 тонна картофельди республикада ажаап алган. Дүжүдү – 1 гадан 122 центнер. Картофельдиң дүжүдүн кожууннар аайы-биле деңнээрге, республикада ниити деңнелден оранчок ажып барып дүшкен. Каа-Хем кожуунга 1 гадан – 155 центнер, Таңдыга – 1 гадан 152, Чаа-Хөл кожуунга – 1 гадан 130 центнер. Моон алгаш көөрге, Тывага картофельди улам көвүдедир тарып өстүрер аргазы бар-дыр. Эң хөй картофельди Кызыл кожууннуң ажыл-ишчилери тарып өстүрген – 4 418 тонна.
Ногаан аймааның дүжүдү база эки болган. Эң хөй ногаа дүжүдүн Кызыл кожуунда тарып өстүрген – 1 049 тонна. Тываның чурттакчыларының бажыңнарының чанында тарып өстүрген картофель болгаш ногаа аймаан шуптузун чиге санап түңнээр арга чок болбайн аан. Бир эвес ону кадыптар болза, Тывада картофельди болгаш ногааны республиканың көдээ ажыл-агыйлары, чурттакчы чону Көдээ ажыл-агый яамызының сан-чурагайларында көргүскенинден-даа хөйнү тарып өстүрген болбайн аан.
Бедик дүжүттү тарып өстүреринге көдээ ажыл-ишчилеринге дузалаары-биле республиканың удуртулгазы, Көдээ ажыл-агый яамызы улуг организастыг ажылды кылып чорутканын база демдеглээр апаар. Россияның регионнарынга 2026 чылда кывар-чаар материалдар чедишпес, өртээ улгаткан байдалга часкы хову ажылдарын чорударынга херек кывар-чаар материалдар-биле республиканың аграрийлерин хандырарының аргаларын тып, кывар-чаар чүүлдер станцияларының ажылын оларның хереглелинге таарыштыр системажыдып, тус черде курлавырларны ажыглап шыдаан.
2026 чылда кызымак шудургу ажылы, бедик дүжүттү тарып өстүргени, ажаап алганы дээш, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг көдээниң ажыл-ишчилеринге өөрүп четтиргенин интернетте бодунуң блогу дамчыштыр илереткен.
Ш. МОҢГУШ.
Чурукту ТР-ниң көдээ ажыл-агыйының соцчеткиде арнындан алган.
“Шын” №43 2026 чылдың ноябрь 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn