Шрифт
А А А
Фон
Ц Ц Ц Ц Ц
Изображения
Озвучка выделенного текста
Настройки
Обычная версия
Междубуквенный интервал
Одинарный Полуторный Двойной
Гарнитура
Без засечек С засечками
Встроенные элементы
(видео, карты и т.д.)
Вернуть настройки по умолчанию
Настройки Обычная версия
Шрифт
А А А
Фон
Ц Ц Ц Ц Ц
Изображения
Междубуквенный интервал
Одинарный Полуторный Двойной
Гарнитура
Без засечек С засечками
Встроенные элементы (видео, карты и т.д.)
Вернуть настройки по умолчанию

Күштүглерниң күштүү — Сайын-Белек Түлүш

7 мая 2023
49

Бо чылдың февраль айда Тыва Республиканың национал тыва хүреш Федерациязының удуртулгазы солушкан. Федерацияның президентизинге аныяк мөге, блогер Аяс Олегович Монгуш соңгуткан. Тываның Арзылаң мөгези, «Тыва» спорт школаның директору Сылдыс Алдын-оолович Монгуш ооң оралакчызы болган. Федерацияның чаа соңгуткан даргалары тыва хүрештиң моон-даа соңгаар сайзыралын ам-даа суларатпайн, халашкан удуртулганың эки кылган ажылын, эгелээшкиннерин уламчылап, чаа, чогаадыкчы ёзу-биле болгаш чон-биле тудуш ажылдап эгелээр деп идегел, бүзүрел улуг.

Бо чылдың Май 1-ге тураскааткан «Күштүглерниң күштүү» деп делегей чергелиг тыва хүреш маргылдаазы ооң херечизи болган. Ийи хонук дургузунда долгандырыг системазы-биле эрткен хүрешке бүгү Моол болгаш аймак чергелиг хүндүлүг аттыг 6 мөге киришкен.

Баштайгы хүн, май 1-де, 64 мөге дөрт бөлүкке долгандырыг системазы-биле хүрешкеш, бөлүк бүрүзүнден 5–5 мөгелер маргылдааның дараазында чадазынче киргеннер. Аңаа ийи моол мөге бөлүүнден үнмейн, сывырлып калганнар.

Эртенинде, май 2-де, Кызылдың Владимир Биче-оол аттыг «Хүреш» стадионунга финалче үнүп келген 20 мөге база-ла долгандырыг системазы-биле күштүглерниң күштүүн илереткеннер.

Финалга эң сөөлгү салыгга чедир ийи хонук уламчылаан маргылдааның тиилекчизи кым болуру билдинмес турган. Чүге дээрге Тываның Чаан мөгези Сайын-Белек моол мөге Батчулуун Хашбатка октадыпкаш, чаңгыс аштырыглыг чоруп орган. А ооң соондан 2–2 аштырыглыг ийи моол мөге Ганжуур Цоггэрэл биле Дэлгэрсайхан Амарсайханның аразындан сөөлгүзү бистиң мөгевиске октадыпкан болгаш, тиилелгеже кордакчылаар харыы чок турган. Ындыг-даа болза, аныяк мөге Ганжуур Цоггэрэл бистиң Чаан мөгевисти сөөлгү салыгда ажып алган болза, саннары дең байдалда амы-хууда ужуражылгазының түңнели-биле чемпионнап болур турган.

Тыва хүрештиң хөй санныг мөгейикчилерин өөртүп, сайын мөге Сайын-Белек Түлүш удурланыкчызын октааш, ниитизи-биле 19-тан 18 санныг «Күштүглерниң күштүү» болган.

Аңаа сөөлгү салыгда октадыпкан моол мөге Ганжуур Цоггэрэл 17 санныг үшкү черге төлептиг болган. База-ла 17 санныг Дэлгэрсайхан Амарсайхан амы-хууда аныяк моол мөге эжин октап алган болгаш, 2 дугаар черни чаалап алган.

Дөрткү черни Тываның аныяк Начын мөгези Бады-Маадыр Самдан (14 санныг) алган.

Онга чедир шаңналдыг черлерни дараазында мөгелерни шуптузун Тываның национал тыва хүреш федерациязы кубоктар болгаш өртектиг белектер-биле шаңнаан: 5-ки чер — Батчулуун Хашбат (Моол, 13 санныг); 6-гы чер — Эрдэнэбат Лхамхүү (Моол, 11 санныг); 7-ги чер — Сайын Мижит-Доржу (11 санныг); 8-ки чер — Артыш Монгуш (11 санныг); 9-ку чер — Демир-Хая Самдан (10 санныг); 10-гу чер — Мерген Иргит (10 санныг).
«Күштүглерниң күштүүнге» киришкен мөгелерниң эң аныяа Улуг-Хемден бо чылын 20 харлаар Александр Доржу болган. Эң улуг назылыы Чаан мөге Сайын-Белек Түлүш маргылдаага тулган чемпион болганын барымдаалааш, ол улуг назылыг мөге дээш тускай шаңналды Ахмед Чаймаага тывыскан. Ол-ла мөге тиилелгеже чүткүл дээш тускай шаңналга база төлептиг болган.

Ийи хонук долгандырыг-биле эң-не күштүглерниң аразынга 20–30 кижи-биле хүрежип кээри белен эвес херек. Удурланыкчыларының аразынга кандыг-даа кижи таваржып болур, кадыг хүрештиг, тудужу эпчок дээш кандыг мөгени чок дээр. Тываның база бир шыырак мөгези Каа-Хемден Кызыл-Кат Кенден бо хүрештиң финал чадазында будун кемдедип алганы кончуг хомуданчыг болган. Ону дүрген дуза эмчилери машиназынга олуртуп алгаш, эмнелгеже аппарган. Мөгеге дүрген сегип кээрин аарыкчылар күзээннер.

Ниитизи-биле алырга, «Күштүглерниң күштүү» тыва национал хүреш маргылдаазы бедик организастыг байдалга болуп эрткен. Агаар-бойдустуң байдалы-биле, бо удаада стадионга чыылган көрүкчүлер саны долбаан-даа болза, тыва хүрештиң эң бердинген мөгейикчилери маргылдааны ийи хонук иштинде сонуургап көргеннер.

/ Мерген КЫРГЫС.
Арслан АРАКЧААНЫҢ тырттырган чуруктары.

"Шын" №33 2023 чылдың май 6