Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг кожууннарга чедип, эң ылаңгыя социал ужур-дузалыг албан черлериниң, чаагайжыды туттунган хөй квартиралыг бажыңнарның септелгезин болгаш 2026–2027 чылдарда кышкы одалга сезонунга белеткелди хынап чорааш, тус черлерде байдал-биле ханы танышкан.
Тываның Баштыңының кичээнгейинде Ак-Довурак хоорайның суг сордурар пунктузу доктаамал турар. Чүге дээрге ооң техниктиг чаартылгазын сөөлгү чылдарда чорудуп келген, ажылга чедер-четпестер база тургулаан. Хоорайның одалга төвүн болгаш хөй квартиралыг бажыңнарның изиг болгаш соок-биле хандырылгазы хамааржыр бо чугула объектиде чаартылга ажылдары-биле Владислав Ховалыг таныжып көргеш, байдал ниитизи-биле багай эвес деп демдеглеп, шупту ажылдар доктааткан хуусаазында доостур дээрзинге бүзүрелин илереткен. Ак-Довурак хоорайның одалга төвүнде септелге ажылдары барык доозулганын, хөмүр-даш курлавыры барын республиканың удуртукчузу көрген.
Чөөн-Хемчик кожууннуң Бажың-Алаак ниити билиг школазының кышка белеткелин барып көрген. Чүге дээрге школаның одалга системазын септээри негеттинип келген, эрткен 2025–2026 өөредилге чылында школаны чылыды одаарынга бергедээшкиннер болган. Эрткен өөредилге чылының төнчүзүнде Владислав Ховалыг Бажың-Алаак суурга ажыл-херек аайы-биле барып чорда, школаның коллективи септелгени чорударынга дуза көргүзериниң дугайында дилээн, бо талазы-биле тодаргай ажылдарны чорудар даалганы чогуур албан черлеринге ол берген. Ооң даалгазы күүсеттингениниң дугайында аңаа дыңнаткан-даа болза, Владислав Ховалыг школага барып, байдал-биле боду туда таныжып көрген. Школаның одалга системазының септелгези доозулган, одалга черинде дериг-херекселди эптеп доозар ажылдар чоруп турар, олар чоокку үеде доостурунуң кырында келген, келир кыжын өөреникчилер чылыг класстарга өөренириниң магадылалы бар болган.
Чеди-Хөл кожууннуң төвү Хову-Аксы суурнуң хөй квартиралыг чаагайжыды туттунган бажыңнарының болгаш социал албан черлериниң кышкы үеде чылыдылгазынга, изиг болгаш соок суг-биле хандырылгазынга бергедээшкиннер тургулаан. Хову-Аксы суурнуң совет үеде туткан одалга-чылыдылга четкизиниң эргилээни, 2012–2013 чылдарның кыжында болган коммунал озал-ондак, суурнуң одалга-чылыдылга системазын, Хову-Аксының одалга төвүнче суг сордурар четкини чаартырынга хожудаашкыннар турганы-биле олар холбаалыг. Сөөлгү 4-5 чылдарда Хову-Аксында байдалды экижидер талазы-биле элээн улуг хемчээлдиг септелге-чаартылга ажылдары кылып чоруттунган. Тываның Баштыңының Чеди-Хөл кожуунга чораанының бир кол сорулгазы – Хову-Аксы суурнуң одалга-чылыдылга системазының келир кыжын одалга сезонунга белеткелиниң хыналдазы. Ниитизи-биле кышкы одалга сезонунга белеткел багай эвес, ынчалза-даа кылыр септелге ажылдары ам-даа бар болган. Ол дээрге одалга төвүнде үшкү одалга агрегадының септелгезин доозары, чоокку чылдарда тудуп келген суг сордурар системада эдилге ажылдарын чорудары дээш өске-даа улуг эвес хемчээлдиг ажылдар.
Тываның Баштыңы кожууннарга чедип, кышка белеткел ажылдары-биле танышкан соонда, республиканың чазааның ээлчеглиг аппарат хуралынга келир кышка белеткелдиң байдалын сайгарып чугаалашкан. Келир кышка белеткелге планнаттынган ажылдарның хөй кезии күүсеттингенин, ажылдар колдуунда доктааткан график ёзугаар чоруп турарын Владислав Ховалыг демдеглеп, ынчалза-даа чедир кылдынмаан ажылдар барын сагындырып, оларны соок дүшкүжеге доозуп болурунуң аргазы барын чугаалаан.
Ырак-узак, чедери берге суурларга хөмүр-дашты сөөртүп чедирери — амгы үеде кол сорулгаларның бирээзи. Ол ажылды эгелээн. Республикада бар 30 ажыг хөмүр-даш складтарының 19-унда сентябрьның эгезинде хөмүр-даш курлавыры одалга сезонунуң баштайгы үезинде четчири-биле бар, хереглекчилерге хөмүр-дашты садып турар. Кижилерни хөмүр-даш өртээниң хемчээли дүвүредип турары чугаажок. Республиканың Одаар чүүл болгаш энергетика яамызының медээлери-биле алырга, хөмүр-даштың өртээ эрткен 2025 чылдың деңнелинде арткан. Кожуун чагыргаларының социал четкилерде арыннарында тус черде хөмүр-даш складтарында хөмүр-даш өртээн чарлап турар. Чижээлээрге, Чаа-Хөлде складта 1 тоннаның 3950 рубль.
Чиигелделиг өртек-биле хөмүр-даш садып алыр дээр болза, cpgu.rtyva.ru/web/guest
сайтыда «Угольная продукция» күрүнениң информация системазында хууда кабинет дамчыштыр тускай QR-кодту баш бурунгаар кылып алыры чугула. Бир эвес QR-код-биле бергедээшкиннер бар болза, тус черде хөй ажыл-чорудулгалыг төпке азы тус чер администрациязынга ол айтырыгга дузаны ап болур.
Ш. МОҢГУШ.
Чурукту ТР-ниң Чазааның парлалга албанындан алган.
“Шын” №35 2026 чылдың сентябрь 10
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn