Ам эскертинмейн баары болдунмас. «Транспорттуг хандырылга болгаш төлевилел» (ТСП) күрүнениң унитарлыг бүдүрүлгези чурум хажыдыкчыларын илередири-биле камераларны салып турар.
Кызылда бок төгер контейнерлер шөлдеринде видео-хайгаарал камераларын тургузуп эгелээн. Регионалдыг оператор бок чыыр дүрүмнү хажыдып турар кижилер-биле демисежир сорулганы салган.
Тууйбулар, тудуг артынчылары, бетон, ыяш будуктары, кезип каан сиген — боктуң даңзызы төнчү чок. Чурттакчы чон бокту шоодай-шоодайы-биле кожуглуг техникага азы улуг чүък машиназынга эккелгеш, төп турар. Чиик аргазын болгаш бодундан улуг чарыгдал үндүбезин бодап турар кижилер хоойлу дугайын уттуп турар. Ындыг чурум хажыдыкчыларын илередири-биле видео бижидилгелиг системаны салыр шенелде төлевилелди эгелээрин шиитпирлээн. Бир дугаарында Вавилин ээтпээниң Каштановая кудумчузунда салган. Шенелдениң түңнелинде ийи ай дургузунда 32 чурум үрээшкини илереттинген. Ооң соонда ук чер чурумчуп келген.
"Камераларны ам каяа салырын дыңнатпас мен. Ынчалза-даа Вавилин ээтпээнге, солагай талакы эрикте дачалар ниитилелинге болгаш хоорайның чер бажыңнарлыг черлеринге салырын күштелдирер бис. Бир точканы айтып берип болур мен, ол дээрге РПС баазазы, ында хажыдыышкыннар кылып турар юридиктиг албан черлерин тодарадыр бис. Олар богун долдур чыып турар-даа болза, үндүр сөөртүр керээлерин чарып албаан. Ындыг юридиктиг албан черлерин тодарадып, административтиг харыысалгага онаар бис" — деп, “Транспорттуг хандырылга болгаш төлевилел” КУБ-туң директору Юрий Токмашев дыңнаткан.
Шенелде төлевилел үре-түңнелдиг болганы-биле, “ТСП” КУБ-туң удуртулгазы видео-хайгаарал системазын калбартырын планнап турар. Компания ам-даа немей камераларны саткаш, Кызылдың эң хөй боктуг черлеринге тургузарын планнап турар.
Хоойлу билбези-биле кым-даа харыысалгадан чайлап шыдавас. Тудуг артынчызы, оът-сиген, ыяш-даш аймаа коммуналдыг кадыг бокка хамаарышпас, ынчангаш ону бункерже төп болбас. Ол бок чыыр улуг савага хораны чедирип, бок сөөртүр машинаны үреп болур, ындыг бокту тускай сөөртүрү негеттинер. Эрткен чылдан эгелеп Россияның Чазааның доктаалы-биле бадылаан коммуналдыг кадыг бокту төгериниң дүрүмнеринде бижиттинген хоруглар күш кирген. Бокту чүгле үндүр сөөртүр хүлээлгелиг регионалдыг оператор бо чылдан эгелеп, бок төгер черлерниң долгандыр девискээрин аштап-арыглаар харыысалганы Кызылдың мэриязынче дугуржулга езугаар дамчыдар.
"Бөгүнгү хүнде шупту санаашкыннар, керээниң төлевилели мэрияже чоруттунган. Айдың Николаевич-биле чугааны кылган бис, келир неделяда керээни чаргаш, бүдүн Кызылдың девискээрин чурумчудуп эгелээр бис деп бодап тур мен. Бо ачы-дуза халас болбас дээрзи билдингир, санап үндүрген сметавыс-биле немелде ажылчын олуттарны тургузар бис. Ук ажылчыннар бок төгер черниң девискээрлерин аштап арыглаар" — деп, “ТСП” КУБ-туң директору Юрий Токмашев чугаалаан.
Чөпшээрел чок бок төгерин болдурбас дээш, тудуг богун полигонче боттары төгер азы тускай организация-биле керээ чарып алыр ужурлуг. Чашпан-сиген, ыяштар будуктары дээн ышкаш өзүп турар үнүштерниң богун база бункерлерже төп болбас. Оларны үүрмектээш, ногаа тарылгазының чемишчидилгезинге ажыглап болур азы лицензиялыг компаниялар таварыштыр үндүр сөөртүрүп болур. Улуг хемчээлдиг, чижээ, эт-сепке хамааржыр бажың херекселдерин, контейнерлерниң чанында тускай черге камныг салып каар ужурлуг. “ТСП” КУБ бүрүткеттинген шупту хажыдыышкыннарга дыңнадыгларны белеткеп турар. Компанияның юризи оларның чамдыызын иштики херектер албанынче болгаш Кызылдың мэриязының административтиг комиссиязынче чоруткан. Чурум үрээшкиннери дээш торгаалдар көрдүнген.
“Мындыг чурум хажыдыышкыннары дээш сагындырыг хевирлиг харыысалганы онаар, а өске таварылгаларда хамаатыларны 2-ден 3 муң чедир рубльге, албан-дужаалдыг хамаатыларны 5-тен 10 муң рубльге чедир, а бир эвес албан черлери чурум хажыдар болза, 20-ден 50 муң чедир торгаар” — деп, Кызылдың мэриязының административтиг болгаш техниктиг хайгаарал эргелелиниң начальнигиниң хүлээлгезин күүседип турар Олча Тейнин сагындырган.
Ынчангаш хоойлуну хажытпазы-биле болгаш өг-бүле бюджединге база коммуналдыг ачы-дуза албанынга нарын байдал тургуспазы-биле, регионалдыг оператордан азы чурттап турар бажыңыңарның Башкарыкчы компаниязындан тускай хевирниң богун үндүр сөөртүр дугайында дүрүмнерни баш бурунгаар хынап алыры чугула.
Бистиң корр.
Чуруктарны "Тува 24" телеканалдан хоолгалаан.
“Шын” №35 2026 чылдың сентябрь 10
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn