Май 17-де амыдыралдың берге байдалында таварышкан уругларны камгалап, деткимче көргүзери чугула дээрзин сагындырган хүн – Бүгү-делегейниң уругларга бүзүрел телефонунуң хүнүн демдеглеп турар.
Сагыш-сеткили хөлзеп, оозун өскелер-биле үлежип шыдавас уругларга болгаш улуг улуска психологтуг дузаны бүзүрел телефону көргүзүп турар. Дүрген психологтуг дуза албаны өг-бүледе таарымча чок байдалды, уругнуң сагыш-сеткилинде бергедээшкиннерни тодарадырынга, ол ышкаш оларның эргелерин болгаш каржы-хажагай аажылаашкындан оларны камгалаарынга чугула рольду ойнап турар.
Арга-дуржулгалыг специалистер берге байдалдыг уругларны дыңнап деткииринге болгаш дузалажырынга кезээде белен. Олар школага хамаарышкан айтырыгларны шиитпирлээринге, эш-өөр болгаш ада-ие-биле харылзааларга база өске-даа бергедээшкиннерге дузаны чедирип турар.
Бүзүрел телефону бүдүн хүн-дүн дургузунда – дыштаныр шактар болгаш хүннер чок ажылдап турар, бүрүнү-биле чажыт чорукту хандырар. Долгап келген улус оларның айтырыын дыңнап, шиитпирлеп бээринге бүзүрээрлер.
Амыдыралдың берге байдалынга таварышкан уругларны деткиир фондунуң бот-идепкейи-биле 2010 чылда Россияда уругларга бүзүрел телефонунуң бүгү-российжи чаңгыс 8-800-2000-122 деп дугаары ажылдап эгелээн. 2024 чылдың декабрьда шупту мобильдиг операторларга ажыглап болур кыска 124 дугаарны база ажылдаткан.
Тывада уругларның бүзүрел телефонунуң чаңгыс аайлаан дугаарында профессионал психологтуг дузаны база көргүзүп турар. Кандыг-даа мобильдиг азы стационарлыг телефондан долгаашкыннар халас болгаш чажыт. Чылда ортумаа-биле ол дугаарже 10 муң хире кижи долгап турар.
Албанның дыңнатканы-биле алырга, 2025 чылда Тывада бүзүрел телефонунче 8767 дыңнадыг кирген, ооң 5373-ү уруглар болгаш элээдилерден болган. Уруглар эш-өөрү болгаш ада-иези-биле хамаарылгалары бергедээнинден, ол ышкаш өөредилгезинде чидиг айтырыгларлыг долгап турар.
Психологтар амы-тынынга четтинерин бодаан, күчүлел-күштээшкин болгаш өске-даа каржы-хажагай чорукка таварышкан элээдилерге дузазын көргүзер. Оон аңгыда интернет таварыштыр кыжаныышкыннарга, экстремисчи хөөннүг байдалдарга таварышкаш дилег киирген дыңнадыглар база бүрүткеттинген.
2026 чылдың эгезинден тура албанче 1795 кижи долгаан. 1167 бичии уруглар болгаш элээдилер боттарының бергедээшкиннерин специалистерге бүзүреп дыңнаткан.
Уругларның бүзүрел телефону эргежок чугула херек дээрзин ооң үре-түңнелдиг ажылы бадыткаан. Бо шугум дүне-хүндүс дивейн, уругларга болгаш элээдилерге психологтуг дузаны халас көргүзеринден аңгыда, оларның ада-иелеринге база дузалажып турар. 2025 чылда Тываның бүзүрел телефонунче ада-иелерден аңгы-аңгы айтырыгларлыг 2282 дыңнадыг кирген.
А. МОНГУШ.
Чиңгис СААЯНЫҢ тырттырган чуруу.
“Шын” №19 2026 чылдың май 21
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...