1. Чараш кижи – кижилерни чарашсынар. Өскелерниң чүгле эки, чараш талаларын эскерер, сонуургаар, эдерер. Улусту эш тыртар, мактал сөске харам чок, сөс-домаа чымчак, хүндүткелдиг. Эш-өөрзүрек, чончу, дузааргак.
2. Аас-кежиктиг кижи – кижилерниң аас-кежиин, өөрүшкүзүн, чедиишкиннерин үлежип билир, боду шаңнал-мактал алган дег амыраар. Кижи бүрүзүнге экини күзээр. Багай сеткил бодап чорбазындан арын-шырайындан хүлүмзүрүг ыравас.
3. Угаанныг кижи — топтуг, кижизиг, сонуургак, кижилерде чүгле эки чүүлдер көөр, эртемче сундулуг. Эпчок байдалдарны эрттирип билир. Кээргээчел сеткилдиг, уян-чымчак бүдүштүг. Кижилер шоотпас, кочулавас.
4. Чүдүкчү кижи – кижилер черле ылгавас, бактавас, кээргээчел. Тайга таңдызынга, ыдыктарга оожум тейлеп, чүдүп, тариназын номчуп каар. Дуза дилээн улуска болдунар шаа-биле дузалаарын кызар. Базым бүрүзүнде буян тарып чоруур.
5. Эртем-билиглиг кижи – чону-биле билиин үлежир, чагыг-сүмелиг, угаадыглыг, өөредиглиг. Билиглиг мен дээш билииргевес.
6. Бүзүрелдиг ки- жи – кижиге эш, чөленгииш, даянгыыш болур. Улустуң сүлде-сүзүүн, хей-аъдын көдүрер, ыыт чок дуза кадып чоруур. Өөрүшкүнү-даа, муңгаралды-даа үлежип билир, берге байдалда эжин кагбас, дузааргак.
7. Мегечи кижи – аал чуду. Чораан черинге бодунга херек улуска чашпаалаар, улус аразынга артык сөс октаар, бакташтырар, бодун өрү көрдүнер, өскениң чедиишкининге адааргаар, хоп-кочу чыыр, чугаазы хөй, кылыры эвээш, хоозун каткылыг, хоптак сеткилдиг.
8. Кара сагыштыг ки- жи – чүгле бодун бодаар, харам, берген чүвезин дораан алымнаар, энерел сеткил чок, каржы-хажагай, доң баарлыг, улус бактаар, кижилер куду көөр. Ындыг улустуң келир үези хөй моондактыг, чоруу чогувас.
“Шын” №24 2026 чылдың июнь 25
Чурукту Гигачатка чураан.
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...