Спутникте чурттап турар болгаш хүннүң-не эртен-кежээ заправка чаны-биле халдып эртер-дир бис. Ооң мурнунда орукка туруп алырга, бергези кончуг чүве, ам харын чадаг-терге оруунда турар апарган, оозу эки чүве чорду. Узун оочур көргеш, хөөкүй чонну деп бодаза-даа, харын-даа Ховалыг дарга 2 борбак-даа болза, ол улуг компанияның заправкаларын туттуруп каан-дыр деп база бо-ла чугаалажыр бис. Чогум инвалид болгаш, ол оочур чокка куттунар колонказындан куттунуп алыр мен. Эгезинде улус ол-бо деп сөглени бээри кончуг турду, ам харын чурумчудуп каан, эки-дир.
Бүгү чуртта бензин-биле байдал берге болгай, чурттуң барыын талада нефть заводтарын чазылдырыптарга, Сибирь дээш бо чөөн талада заводтар чүгле ол когараан регионнарны эвес, а дайынчыларывысты база хандырып турар апарганы бо. Чогум Тывага бензин шуут читкен таварылга болба- ды – аар-даа өртектиг болза, өске хуу заправкалардан куттунуп ап болур. Бурятияда төрелдерим бар, оларда хуу заправкалар эвээш, колдуу Роснефть заправкалары деп турар чорду. Ынчангаш бисте ышкаш узун оочурлар чок. Абаканда база ындыг – ол улуг нефтекомпаниялар заправкалары хөй. Бисте 2 заправка харын-даа шыдажып турар-дыр деп бодап олурдум.
Өске хууда заправкаларны чүү деп чүү дээр. Улуг компаниялар заправкалары ышкаш эвес, каш-каш холдар дамчыштыр бензинни садып ап турар улус, боттарынга карылгалыг кылдыр база каяа садар. УФАС база хынап, көрүп-ле тур ыйнаан чогум, шуут өртээн чиигедиңер дээр болза, карылгалыг садарының орнунга дээш хагдынып каар база чадавас. Ынчан аргажок далаш үелерде куттунуптар, аар-даа өртектиг бол, оочур чок заправкалар чок ат болгай бис.
Ооң кадында ол регионнарда демир-орук бар, улуг цистерналарга сөөртүп эккээрге, сөөрткен өртээ база чүгээр болур. А бисте совет эки үеде безин демир-орук киирип чадап каан болгай. Ынчангаш Саян ажыр ээр-дагыр берге оруктар-биле бензовозтар-ла киир сөөртүп, оларның чолаачылары-ла харын шыдажып турлар. Ол чолаачының ажылы, орукка дизель чарыгдалы база оранчок болгай, бензин өртээнге ол база немежир.
Ол-ла совет үелерде турган бензин шыгжаар нефтехранилищевисти будулгаазынныг чылдарда удуртукчуларывыс бирээзи ышкыныпканын база билир бис. Ам бир-ле хууда холдарда турар. Ынчангаш бензин шыгжаар черивис база чок, ону тудары ам берге херек. Чүгле бай-шыырак улуг компания Тывага келзе, тудуп шыдаар боор ийин.
Бензин өртээ аар-ла дээр, ол хиреде найыр-байыр дээш машиналарлыг халдып турарывыс черле эвээжевес элдеп чон бис. Кызылдың кудумчуларынга, бо кырыкы трассага машиналар дүне-даа, хүндүс-даа, эртен-даа, кежээ-даа черле эвээжээнин эскербедим. Чадаг кылаштаан азы чадаг-тергелиг халыткан улус черле эвээш. Шаанда аныяк, кадык тургаш, Спутниктен Востокче киир чадаг кылаштап ажылдап турган мен, мага-ботка дыка ажыктыг чүве. Ам харын кыраан, кадык баксыраан, машинадан дүшпестээн. Ынчан мынча хөй автобустар бар эвес, такси безин чок үе-ле болгай.
Бүгү чуртта нарын байдал турда, черле шыдамык болуулуңар, чонум. Республика Баштыңы база Тываже киир сөөртүр бензинни кызыгаарлавазын, харын-даа көвүдетсин дээш, ажылды чорудуп турарын бижип шаг болду. Ынчангаш-ла Тывага бензин шуут үстүп, төнүп каар байдал тургустунмааны ол-дур. Ол-бо деп бактажып, алгыжып турбаалыңар. Черле эки үелер кээр, бистиң чуртувус шыдаптар, көөр-даа бис.
Сат-оол ИРГИТ, 2-ги группаның инвалиди.
“Шын” №34 2026 чылдың сентябрь 3
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn