Тыва Республиканың Чазааның айтыышкыны-биле август 1-ден сентябрь айның 20-ге чедир Тываның бүгү девискээринге мал чеминиң белеткелиниң шалыпчы айын чарлааны 2026–2027 чылдарның кыжында малга бээр сиген-ширбииш белеткелин эгелээрин улам шыңгыыраткан. 2026–2027 чылдың кыштаглаашкынынче республиканың көдээ ажыл-агыйларында 225 750 баш санныг мал-маган кирер ужурлуг. Ол малга ниитизи-биле 221 005,1 тонна мал чемин белеткээрин планнаан.
Тыва Республиканың Чазааның ээлчеглиг хуралынга мал чеминиң белеткелин организастыг чорударының айтырыгларын сайгарып чугаалашкан. Ажыл-чорудулгазы мал чеминиң белеткелинге хамаарылгалыг яамыларның, ведомстволарның харыысалгалыг ажылдакчылары хуралга олурушкан, кожууннарның чагыргаларының удуртукчулары болгаш көдээ ажыл-агый талазы-биле специалистери чазактың хуралынга видеохарылзаа дамчыштыр киришкеннер.
Республиканың девискээринге үргүлчүлелдиг чаъстар болгаш дөрт кожууннуң сиген шөлдеринде оът-сигенниң үнгени таарыы болганы мал чеминиң белеткелин нарыыдады бергенин Тываның Баштыңы Вячеслав Ховалыг демдеглээш, дарый шиитпирлээри эргежок чугула айтырыгларже хуралдың киржикчилериниң кичээнгейин угландырган. Оът-сиген эки үнген шөлдерге техниканы болгаш кижилерни мөөңнеп, аңаа мал чеминиң белеткелин демнежип чорудар, кывар-чаар материалдарның артыкшылдыг курлавырын тургузар даалганы Тываның Баштыңы Көдээ ажыл-агый яамызынга берген.
Мал чеминиң белеткели дүргедээн
Мал чеминиң белеткелин Таңды, Каа-Хем, Кызыл кожууннарның көдээ ажыл-агыйлары июль айның төнчүзүнде эгелээн. Тывага ажыл-агыйжы ат-сураа эки билдингир фермерлер Александр Боровиков биле Михаил Санников оларның шөлдеринде оът-сигенниң-даа, мал чеминге ажыглаар тараа аймааның-даа үнүжү бо чылын эки. Александр Боровиковтуң шөлдеринде сула бо чайын курлак ажыр өскен. Келир күзүн суланың байлак дүжүдүн мал чеминге ажаап алырынга фермерлер идегеп турарлар.
Кызыл кожуунда фермер Шеңне Наматай республиканың Көдээ ажыл-агый яамызындан деткимчени алгаш, Таңды биле Бии-Хем кожууннарда ажыл-агыйларның арга-дуржулгазының аайы-биле бодунуң шөлүнге агаар-бойдустуң кааңдаашкынынга шыдамык суданка деп үнүштү тарып өстүргеш, ону мал чеминге ажыглаары-биле дүжүдүн ажаап ап турар. Баштайгы дүжүттү август эгезинде ажаап алгаш, ийиги дүжүттү сентябрь айның төнчүзүнде, октябрь айның эгезинде ажаап алыры-биле Шеңне Сат-ооловна ол-ла шөлдерге суданканың үрезинин чаштырар.
Мөөрейни чарлаан
Хол кадыыры-биле сиген кезип, мал чеминге белеткээр бригадаларның аразынга мөөрейни республиканың Көдээ ажыл-агый яамызы чарлаан. Бо мөөрейге киржири-биле чыылган кижилерниң бригадалары, хууда ажыл-агыйларның бригадалары республика чергелиг бо мөөрейге киржип болур. Мөөрейниң кол негелдези – эки шынарлыг сигенни кезип белеткээш, кыштагларга сөөртүп чедиргени. Мөөрейге тергиидеп, 1-ги черни чаалап алган бригадага шаңнал – 300 муң рубль, 2-ги чер дээш – 200 муң рубль, 3-кү чер – 100 муң рубль.
Мөөрейге киржир күзелдиг кижилерниң бригадалары чурттап турары черде суму чагыргазынга билдириишкинни киирип, бүрүткедип ап болур. Бригаданың кежигүннери каш-даа кижи бооп болур.
/ Ш. МОҢГУШ.
ТР-ниң Чазааның болгаш кожууннар чагыргаларының
чуруктары.
“Шын” №31 2026 чылдың август 13
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn