Республиканың Чазак бажыңынга ажылчын неделя чаңчыл ёзугаар Аппарат хуралы-биле эгелээн. Аңаа эрткен чеди хонуктуң чидиг айтырыгларын сайгарып, дараазында хүннерниң мурнады көөр угланыышкыннарын тодараткан.
Регионда хемнерниң суу эң-не бедик деңнелин ашпайн турар, ынчалза-даа айыыл улуг болуп арткан. Камгалал инфраструктуразының байдалы улуг дүвүрелди оттурган. 43 гидравликтиг камгалалдың 37-зи Россияның Техниктиг хайгаарал албанының негелделеринге дүүшпейн турар. 14 гидравликтиг камгалалдың чүгле 3-ү үерге беленин бадыткаан. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг кожууннарның удуртукчуларынга үер айыыл-халавын болдурбас талазы-биле хемчеглерни күштелдирерин база хүннүң-не хайгааралды чорударын дааскан. Бо чылын 9 тус чер тургузугларынга гидравликтиг тудугларның техниктиг документациязын ажылдап кылыры-биле республика бюджединден немелде субсидияны аңгылаан.
“Арга-арыг яамызынга бо чылдың май 29-ка чедир гидравликтиг техникалар камгалалдарының документилерин дужаарын Кызыл, Чөөн-Хемчик, Бии-Хем, Чаа-Хөл, Бай-Тайга, Барыын-Хемчик, Бай-Тайга, Сүт-Хөл, Эрзин кожууннарның чагыргаларынга дагзып тур мен” — деп, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг чугаалаан.
Республиканың 6 тус чер тургузуглары — Кызыл, Каа-Хем, Улуг-Хем, Чеди-Хөл, Тожу кожууннар болгаш Кызыл хоорай үерге алзып болгу дег девискээрлерге санаттынып турар. Июль, август айларда чаъс-чайыктың уржуундан хемнер улгадып, көвүрүглерни база суг ап болурун регионнуң удуртукчузу дыңнаткаш, айыылга таваржып болгу дег черлерни доктаамал хайгааралга алырын Орук-транспорт яамызынга дааскан. Оперативтиг бөлүктер болгаш камгалал адыры ажылга белен. Хат-чаъстыг агаар-бойдустуң уржуундан беш тус чер тургузугларында электри чырыы өшкен. 17 техногенниг өрттер бүрүткеттинген, кижиниң амы-тынынга болгаш кадыкшылынга хамаарыштыр когарал болбаан. Чамдык кожууннарда айыыл-халапка удур белеткел хемчеглери чедир күүсеттинмээнин Онза байдалдар яамызы дыңнаткан.
«Бай-Тайга, Чөөн-Хемчик, Каа-Хем, Бии-Хем кожууннарга камгалал ажылдарны апрель 30-ге чедир кылыр турган. Мынчага чедир ажылдар кылдынмаан» — деп, ОБЯ-ның Тывада эргелелиниң начальнигиниң оралакчызы Владимир Соднам дыңнаткан.
Халдавырлыг аарыгларның тарап нептерээр айыылын, ылаңгыя хөй чон чыглыр черлерге, эвээжедири-биле чорудар ажылдың планын бадылаан. Эпидемияга удур элээн каш хемчеглер-биле чергелештир ведомстволар аразында кады ажылдажылганы быжыглап, өөредилгелерни катай чорудуп турар. Саргыдан дамчыыр халдавырлар дүвүрээзинни оттурган. Аарыгның деңнели бедик болуп арткан. Регионнуң Кадык камгалал яамызынга болгаш чагырга даргаларынга профилактиктиг хемчеглерни күштелдирерин дааскан. Республиканың чамдык девискээрлеринде сибирь язвазындан өлген малдың сегин узуткаар чевеглер федералдыг негелделерге дүүшпейн турарын болгаш туляремия халдавырының айыылынче кичээнгейни угландырарын Россияның Хереглелдер хайгааралының Тывада эргелели дыңнаткан.
“Халдавырларның өөскүп үнериниң айыылының ортумак бөлүүнче Тыва кирип турар. Ынчангаш аарыг дириг амытаннар-биле харылзаалыг болгаш оларның хүрээлеңинде кижилерниң халдавырны чыпшырып алыр айыылы улуг. 2025 чылда Тываның чумага удур станциязы 16 административтиг девискээрлерге чогуур бүрүткел ажылын чоруткан” — деп, Росхереглелхайгааралдың Тывада эргелелиниң удуртукчузу Людмила Салчак илеткээн.
Кылдынган ажыл үезинде халдавырдан аараан 9 таварылганы илереткеш, дарый узуткап, профилактиктиг хемчеглерни чоруткан. Регионда бруцеллёз турум байдалда, аарыг бо чылын илереттинмээн.
Кем-херек үүлгедиишкининиң байдалынга хамаарыштыр, эрткен неделяда 21 оор чорук, ооң үжү мал оору демдеглеттинген. Хоойлуга удур наркотиктиг бүдүмелдерни шыгжап, тарадып турган чеди кижини тудуп хоругдаан. Кызылда наркотиктиг бүдүмелдер ажыглаар черни организастап турарының барымдаазын илереткен. Хоойлуга удур эзиртир суксун садып турган черлерден 40 ажыг литр арага аймаан хавырган. Уругларның киржилгези-биле 10 озал-ондак болган. Ада-иезиниң чөпшээрели чокка 3 назы четпээн уруг бажыңындан үнүп чоруткан, олар шупту тывылган. Хоойлу ёзугаар төлээзи чокка 12 элээди уруг дүнеки үеде кудумчуга турган.
«Ада-иениң ажы-төл кижизидер хүлээлгезин чедир күүсетпейн турары дээш, 99 административтиг херекти оттурган. Республиканың оруктарынга 47 орук озал-ондактары демдеглеттинген, ооң иштинде Кызыл кожуунга дөрт кижи, Улуг-Хем биле Бии-Хем кожууннарга ийи кижи кемдээн» — деп, Тываның ИХЯ-ның сайыдының оралакчызы Евгений Карпушин медеглээн.
Чадаг бир кижи машинага үстүрткениниң түңнелинде амы-тынындан чарылган. Орук озал-ондаанга ниитизи-биле 6 кижи кемдээшкиннерни алган.
Бистиң корр.
Чиңгис СААЯНЫҢ тырттырган чуруу.
“Шын” №19 2026 чылдың май 21
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...