Тываның Чазаа чижилгелиг хөгжүлдени деткиириниң хемчеглер планын бадылаан. Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг 2026–2030 чылдарга санаан документиге атты салган. Ында чижилгелиг хүрээлелди хөгжүдүп, сайзыраңгайжыдар тос кол бараан рыноктарын тодараткан.
Чижээ, көдээ ажыл-агый продукциязының, харылзаа ачы-дузаларының, кадык камгалалының, аалчылар бажыңнарының, хөй-ниити чемненилгезиниң, эм-таң садыглаашкынының, доктаамал пассажирлер сөөртүлгезиниң, ажыктыг казымалдар казып тыварының болгаш тускайлаттынмаан садыгларга аъш-чем садыглаашкынының рыноктарынче онза кичээнгей угланган.
Тываның Экономика яамызының дыңнатканы болза, бо дээрге элээн чижилгелиг хүрээлелди хевирлээринге байдалды тургузары негеттинип турар сайгарлыкчы ажыл-чорудулга адырлары-дыр.
«Орук картазында» көрдүнген хемчеглер административтиг шаптараазыннарны ам-даа эвээжедиринче, биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чорукту деткииринче база социал ужур-уткалыг адырларда ачы-дузаның чедингирин бедидеринче угланган болур. Олар сайгарлыкчы ниитилежилгеге чаа аргаларны ажыдып, чурттакчы чонга барааннар болгаш ачы-дузаларның чедингирин экижидер ужурлуг.
Чижээ, бүгү деңнелдиң эрге-чагырга органнары харылзаа адырында 2030 чылга чедир республиканың шупту ыраккы болгаш чедери берге суурларынче операторларны киирерин хандырар даалганы алган. Муниципалдар аразында пассажир аргыштырылгазының орулга чок маршруттарынга бюджеттен субсидияларны бээри, чаңгыс аай диспетчер албанын тургузары, хөй-ниити транспортунуң мобильдиг капсырылгазын киирери, ГЛОНАСС/GPS система-биле автобустарны чепсеглээри база өске-даа хемчеглер планнаттынган.
Тывада социал нарын адыр болур — эмнер болгаш эмчи херекселдерин садып-саарары база чедир сайзыраваан.
Республикада 149 аптека бар, оларның 112-зи хуу. Регион хууда аптекалар үлүү-биле Россияның стандартындан чыдып каан — амгы үеде ол 75,2 хуу, херек кырында 86 хуудан хөй болур. Оон өске бир чидиг айтырыг – көдээ черлерде аптекаларның чедишпези.
Владислав Ховалыг республикада чижилгелиг байдалды өөренип көргеш, сөөлгү чылда биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чорук адырында ажылдап турар кижилерниң саны ортумак деңнелден дүрген — 10 хире хууга, азы 6 муң ажыг кижиге өзүп келгенин демдеглээн. Амгы үеде экономиканың бо адырында 42,3 муң кижи ажылдап турар, оларның 24,5 муңу боттарын ажыл-биле хандырган улус.
Ооң-биле чергелештир биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чорук субъектилериниң саны чыл дургузунда чүгле 1,4 хуу өскен. Бо чүүл эгелеп чоруур сайгарлыкчыларның боттарының ажыл-херээн тургузарынга, бараан рыноктарынче киреринге, саң-хөө, консультациялар болгаш өске-даа деткимчелер алырынга бергедээшкиннерге таваржып турарын көргүзүп турар. Бо хүнде тыва сайгарлыкчыларның саны 10 муң кижи ажып турар болганда, чижилгени хөгжүдер план ёзугаар кижи бүрүзүнге аңгы хамаарылганы база дузалажыр арганы тывары эрге-чагырга органнарының хүлээлгези болур деп чугаалаан.
Республикага 2022-2025 чылдарда чижилгени хөгжүдер программа мооң мурнунда ажылдап турганын сагындыраал. Экономиктиг 33 адырга чижилге хүрээлелиниң стандартын киирери кол сорулга турган. Программа регионда рыноктарны сайгарып шинчилээр, чижилге хөгжүлдезинде шаптараазыннарны илередип, оларны чайладыр шиитпирлерни ажылдап кылыр системаны тургускан.
А. МОНГУШ.
Чурукту ТР-ниң Чазааның парлалга албанындан алган.
“Шын” №19 2026 чылдың май 21
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...