Чапсар үези. 2-ги класстың өөреникчилери үнмейн-даа, клазынга доозунналдыр маңнажып каапкан. Ында-мында парталарны үндүрүк-киирик кылдыр тырткылап каан, шалаже аңдарлып калган номнар, кыдырааштар-даа бар. Коңга эдиптерге, аайланып чадап турда, хенертен башкы кирип келген.
– Хаа, кымнар мынчаар довурадыр халчып каапты?!
Мегечи болбас, шынчы болур деп даңгыраан берген октябрят Апыш арнында дерин чеңи-биле чотпушаан алгырган:
– Пиш!
Чугаазы чассыг деп билир болгаш, башкызы каттырыпкан. Билбес кижи айтырган болза, хөөкүй ында-ла кулактадып алды.
***
Райкомнуң хуралдаар залы. Комсомолче кежигүннер хүлээр комиссия шыңгыы ажылдап олурган.
– Сөөлгү айтырыг: кур болгаш куруккан черлерни шиңгээдип алганы дээш комсомол кажан шаңнатканыл?
– 1956 чылдың ноябрь 5-те.
– Эр хей! Чоруп болур силер. Дараазында кижини киириптиңер.
Чараш-оол кирип келген. Комиссиядан:
– Кайыын келдиң?
– Суурдан.
– Моон үнгеш, кайнаар баар сен?
– Баштай сарыг «столоойдан» чемненип алгаш, вокзал баргаш, кежээки автобус-биле суурже чана бээр мен.
– Бар че! Уставың эки өөренип алгаш, катап кирер сен!
Хөөкүй кайгап калгаш, үнүп бар чыда, сактып келген: пионерден келдим, коммунизм тургусчур мен дээр болгай.
***
Ыглаксанчыг-даа, каттырынчыг-даа
Ийи муң чылдар эгези. Төрээн чогаалга шылгалданы колдуунда-ла оолдар шилиир үе. Төрээн дылынга черле ажырбас деп бодаар турганнар хире. Шылгалда үези.
– Билетте айтырыың орта харыылап шыдавайн бардың ышкажыл. Оода немелде айтырыгларга харыылавыт че. Тыва чогаалчылардан адап көрем.
– Адырам.., кым дээр чоор.., бо чыдыр ийин... Кызыл-Эник Кыргыс Тока...
Комиссияда башкылар муңгарап калган:
– Ол чогаалчының чүү деп чогаалын номчаан сен, Шолбан?
– Дөңгүр-Кадай...
***
Чаптанчыг-даа, кээргенчиг-даа
Доозукчу 11 дугаар класска В.Ш. Көк-оолдуң «Хайыраан бот» деп шиизин өөренген соонда, уруглар чогаадыг бижээн. Оларның аразында бир оолдуң чогаадыы бодунуу-биле ылгалып турган. Ында мындыг одуруглар бар: «Мен чогум ынакшыл деп чүү дээрзин билбес-тир мен. Кара та чүге дезипкен кижи? Седип чүге таныш тыппайн, чааскаан чораан кижил? Кенден-Хуурак ынак хирезинде, та чүге Караны эттеп турган кижи. Мен черле билбес-тир мен. Бодум ынакшылга дужа бергеш, чүгле ынчан билип каар чадавас мен. Ол үе та кажан келир...».
***
Бир доозукчу кыстың чогаадыындан: «Кара кажып чорбаан болза эки турган. Эгезинден-не эки билчип чурттаан болза, Кенден-Хуурак эттевес турган чадавас. Чүге дээрге ынак ышкажыл. Мен өзүп келгеш, бодумдан улуг кижиге ашакка баар мен. Улуг улус угаанныг, кыстап маңнавас...».
“Шын” №15 2026 чылдың апрель 23
Чурукту ГигаЧатка чуруткан.
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар https://max.ru/join/egenQjfuGzdL6mt0tSEaIo13rmlpMRQzzSnZQdqfHFY