Каткы бажы каткан эвес. Каттыржып-ла чорааны дээре. Акша-биле садып алыр аар өртектиг бараан эвес ышкажыл. Алыс боттуң хөглүг чаңы ала-чайгаар чайтыладыр үндүр шааптар. Каттырган дээш албан-үндүт тыртар эвес, оон черле кижи канчап коргар боор... Чуртталгазында чаңгыс-даа катап каттырып көрбээн кижиден тып эккелем дизе, ногаан аът дилеп чорупкан диирең ышкаш апаар ирги бис бе? Ындыг кижи кайда бар деп? Чүгле харын төрүмелинден бертик-межел бооп, медерел чок чыдар хөөкүй дээрден башка...
Каттырынчыг чүүлдер-ле хөй чуртталгада. Сактып келген саныңда-ла катап-катап каттырар сен. Чааскаан-даа бол каттырар сен. Чаныңда улус арай сести аарак сенче көргүлээр эвес ийик бе? Угааны арай чана бербээн бе мооң, чиктиин дээнзиг.
Каткыжы кижилер ала-чайгаар сорунзалыг болур, оларның ол каткызы артында-ла чыпшынчак, халдавырлыг. Ооң чанынга турар болзуңза, бодуң шоруң: кара баарың катканы ол. Чер дырбап, чуглуп чыдар солун ужуралдарлыг хөглүг улус чоргулаар. Оларның төөгүлерин дыңнааш, чүвүрүнге ичелептер улус безин эвээш эвес.
Каткы бажы орааштыг. Мени кыжырып каттырып турар-дыр болар дээш, хорадай бээр улус турар. Ында база чүве-ле бар. Чүге дизе каткы каткыга дөмей эвес, аңгы-аңгы: амыраан каткы, шооткан каткы, өөрээн каткы, кыжыраан каткы... Хорадап чөгенгенинден база каттырар, чидиригге хомудааш база чадаарда каттырар. Коргуп турза-даа, оозун көргүспес дээш, кончуурганып база каттырар. Кады чоруур улузун коргутпас дээш, сорук киирип база каттырар. Сеткилден үнген күштүг каткы, адыыргак, сыңзыг каткы, кыссыг каткы, эрлерзиг каткы... дээш-ле чоруп каар. Кайы ырактан каткызы таныттынгыр улус база чоргулаар. «Хи-хи» кылдыр каттырары пөрүк кижинии, «хо-хо» дээри шала турамыккай кижинии, «хе-хе» дээри авыяастыын, «ха-ха» дээри сеткилиниң арыын көргүзүп турар деп санап чоруур улус база бар. Оларга каттыжар-каттышпа- зы – кижи бүрүзүнүң херээ. Чараш каткы, чүдек каткы база турар, бужурганчыы, сонуурганчыы база-ла бар. Каткыжы кижиниң чанынга бодунга шоолуг бүзүревес, шиитпир чок кижилер хөй чыглыр. Чүге дээрге амыдыралда муңчулуп чоруур айтырыглары оларга ана бир анекдот ышкаш болур. Каткы-хөг-биле бот-боттарын чазамыктап, көгүтчүп ап, оюн-баштак-биле чуртталгазын каастап алырлар. Каткыжылар чыглып кээрге, кара хүннер черле турбас. Кааң, аяс, хүннээректиг эки хүнде аяң шыкка чыглып алгаш, аъш-чемин делгей каапкаш, кара баары каткыжеге, мага хандыр хөөрежирлер. Сагыш-сеткил чиик, сергекте, даартагы хүнче кижиниң көрүжү чырык болур. Каттырарга, назын узаар. Каткыжы кижи аныяксыг көстүр. Каттырбайн, чүнү чаңнаар, садып турар ховар бараан эвези шын. Шырай-арнын дүрзүнчүдүр тудуп алгаш, диштер аразындан химиренип чорбайн, аастарны харам чокка ажыдыпкаш, ак чайт диштерни чайынналдыр каттырып-ла чорааны дээре. Бир дижи чок-даа болза... Курзук сен дээш каттырар эргеңни казып кааптар эвес, каттыр-каттыр! Каттырынчыг төөгүлерден сактыңар-ла!
/ Идегел МОНГУШ.
Чурукту ГигаЧат чураан.
“Шын” №16 2026 чылдың апрель 30
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...