“Алтын Майданга” тиилелге
Шагаан-Арыг хоорайда мода болгаш костюмнар театры “Он-Кум” база бир улуг тиилелгени чедип алган. Кыдатта Циньхуандао хоорайга сентябрь 4-13 хүннеринде болуп эрткен орус-кыдат «Алтын Майдан» фестиваль-мөөрейге 1-ги чергениң лауреады шаңналга театр төлептиг болган. Бо шаңнал Андрей Неверицкийниң удуртканы элээди уруглар театрының хөй санныг чогаадыкчы чедиишкиннериниң бирээзи. Мооң мурнунда-даа “Он-Кум” чурттар аразы чергелиг бедик деңнелдиг мөөрейлерге чаңгыс эвес удаа киржип, чайыннанчак көргүзүглери-биле бүгүдени магададып турган. Театрның удуртукчузу болгаш артистери боттарының чогаадыкчы чоруун доктаамал сайзырадып, тыва национал уран чүүлдү каяа-даа көргүзеринге үргүлчү белен.
Чонга ачы-дуза
Бии-Хем кожууннуң төвү Туран хоорайга хеп чуур болгаш аштаар чер совет үеде безин турбаан чүве-дир. Ындыг ачы-дузаны тус черниң чурттакчы чонунга чедирер бүдүрүлгени бо чылын Туранга Шончалай Биче-оол ажыткан. Ооң ачы-дузазын алыксаан кижилер эвээш эвес болган, чүге дээрге эң ылаңгыя ажыл-ижи чай-хос чок кижилер идик-хеп чуурунга үе эрттирип турбас, улуг эвес өртек-биле аштадып, чугдуруп алырынга шүүдел эвээш.
Бодунуң хууда ажыл-херээн тургузуп, шуудадып алырынга Шончалайга “Россияда ажыл” кадрлар төвү дузалаан. Төптүң ажылдакчылары Туран хоорайда эргежок чугула ачы-дуза хевирин тодарадып, ооң бизнес-планын тургузарынга дузалажып, хууда сайгарлыкчы хевиринге социал керээни чарарынга деткимчени көргүскеннер. Ооң түңнелинде хууда сайгарлыкчы 350 муң рубль акшаны бодунуң бизнес-планын боттандырарынга алгаш, идик-хеп аштап чуур бүдүрүлгезин ажыдар бажыңны арендага алгаш, ону септээш, социал керээ акшазынга садып алганы дериг-херекселди аңаа тургускан.
Шончалай Биче-оолдуң хууда ажыл-херээ шуудаан, ооң ачы-дузазын ажыглаксаан кижилер үе эрткен тудум-на көвүдеп турар. Бодунуң бүдүрүлгезин улам делгемчидип, амыдырал-хандырылга талазы-биле ажыл-херээн калбартыр план ажыл-агыйжы сайгарлыкчыда бар.
Эң эки ногаажы
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның саналы-биле эгелээн “Өг-бүлениң шыгжамыры” төлевилелди Күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылында Улуг-Хем кожууннуң Херээженнер база Хоочуннар болгаш пенсионерлер чөвүлелдери уламчылап турар. “Эң эки ногаажы-2026” мөөрейни эрткен чазын ооң организакчылары чарлаан. Бо мөөрей чүгле ногаа тарып өстүреринге, ногаадан амданныг аъш-чем белеткээринге эвес, ажы-төлдү күш-ажылга чаңчыктырып кижизидеринге база улуг ужур-дузалыын эрткен чылдарда организастап эрттирген мөөрейлер көргүскен. 2026 чылда мөөрейге үжен ажыг ногаажы өг-бүлелер киришкен. “Эң эки ногаажы-2026” мөөрейниң түңнелдерин чөптүг ажык-чарлыг үндүрери-биле киржикчилерниң эрткен чайгы ногаажы ажыл-ижин, ажаап алган дүжүдүн чонга таныштырып турар.
Кожууннуң Иштии-Хем сумузундан Бежен-оол Доржунуң огородунда бедик дүжүттү ажаап өстүреринге бүгү-ле таарымчалыг байдал бар. Иштии-Хем тайга эдээ чер, ынчангаш чазын болгаш күзүн агаары соок. Ногаа өзүмнерин өг-бүлениң кежигүннери чазын чылыткыга (теплица) өстүрүп ап, агаар-бойдус чылый бээрге, ол өзүмнерни огородта чалдарга аппарып олуртуп каар. Ногааны ындыг арга-биле тарып өстүрерге, дүжүткүрү аажок боор. Өг-бүлениң ажы-төлү огородка ногаа ажаап өстүреринге дузалажып, ажыл-ишке элээди назы-харлыындан-на дадыгып турарлар.
Мөренчилер акцияга каттышкан
Чылдың-на чаа өөредилге чылы эгелээр мурнуу чарыында чарлаар «Школаже белеткениринге дузала» деп ачы-буян акциязынга Эрзин кожууннуң бүгү сумуларының чурттакчылары, албан черлери идепкейлиг киржип эгелээн. Мөренниң К.Д. Тыва-Хуу аттыг ортумак школазынга хөй ажы-төлдүг база амыдыралы чегей өг-бүлелерниң ажы-төлүн деткиир акцияны чарлаан.
Бо чылын акцияга ук школага хөмүр-даш дажыыр Саян Манчыы база каттышкан. Ол эң-не хереглелдиг өг-бүлелерниң ажы-төлүнге школачы херекселдер-биле дузалаан.
Эрзин кожуун чагыргазы, школаның удуртулгазы база ада-иелер комитеди Саян Сергеевичиге буянныг чоруу дээш четтиргенин илереткен.
Ш.СУВАН белеткээн.
Чуруктарны кожууннарның социал четкиде арыннарындан алган.
“Шын” №36 2026 чылдың сентябрь 17
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn