Чаш кижиниң сайзыралынга болгаш ооң кижи болуп хевирлеттинеринге ада-иези азы оларны долузу-биле солуп шыдаптар улуг кижи албан херек. Уруг бүрүзү өг-бүлеге чурттаар эргелиг. Ажы-төлдү өстүрүп, оларга долу ынакшылын, сагыш човаашкынын бээр күзелдиг кижилер кезээде бары өөрүнчүг.
Уруг азырап алырының дугайында дүрүмнерни Россия Федерациязының Өг-бүле дугайында хоойлузунуң 19-ку чүүлүнде айыткан.
Ажы-төл азырап алырын бодап турар ада-иелерге базым бүрүзү билдингир, тодаргай болзун дээш, бо чүүлдү бижидим. Кайыын уруг дилээрин, кандыг документилер херегин, документилерни кайнаар дужаарын, кандыг таварылгада судтуң шиитпири херек апаарыл дээн ышкаш билдинмес айтырыгларга тодаргай харыыларны ТР-ниң Өөредилге яамызының харагалзал болгаш ажаалда-тежээлде килдизиниң консультантызы Анай-Хаак Моңгуш берген.
2026 чылда немешкен чаа дүрүмнерни билири чүге чугулал?
Бир эвес силер уруг азырап алыр деп шиитпирлээн болзуңарза, дараазында чүүлдерни билири, документилерни чыыры чугула.
Чижээлээрге, амгы үеде ада-иезиниң хайгааралы чок арткан чаштарны бир-ле дугаарында кырган-авазы, кырган-ачазы, назы чеде берген угбазы, акызы дээш эң-не чоок улузунуң аразында азырап алгы дег улус бар-чогун тодарадыр. Бир эвес чаш уругну азырап алыр төрелдери чок болза, ынчан өске улус азырап ап болур аргалыг. Азырандыга баар чаш кижиниң азырап алыр деп турар хамааты-биле аразында чоок хамаарылгазының бар-чогун база барымдаалаар.
Бир эвес төрелдер билдириишкин киирбес болза, чаш уругну азырап алыр эрге өске кандидаттарга ээлчег ёзугаар дамчыыр (ачазының ийи дугаар өөнүң ишти, азы авазының ийи дугаар өөнүң ээзи, даайы, даай-авазы).
2026 чылда кым уруг азырап ап болурул?
Бир эвес уруг азырап алырының негелделеринге дүгжүп-ле турар болза, 18 хардан өрү назылыг өг-бүле-даа, чаңгыс кыс-даа азы эр-даа улус кандыг-ла-бир чылдагаанның уржуундан ада-иезиниң хайгааралы чок арткан чаш уругну азырап ап болур. Назы-хар талазы-биле чаңгыс-ла кызыгаар бар. Ол дээрге чаш кижи азырап ап турар ада-ие биле чаш уругнуң аразы 16 хардан эвээш эвес болур ужурлуг. Бир эвес чаш уруг азырап ап турар өг-бүлениң кайы бирээзиниң назы-хары-биле дүгжүп, аразы 16 хардан эвээш эвес болза, чогуур албан чери чөпшээрелди берип болур.
Уруг азырап алыр деп турар улуска негелделер:
- келир үениң ада-иези хоойлу ёзугаар кадык-шыырак болур ужурлуг. Чижээлээрге, I бөлүктүң инвалиди азы III азы IV чаданың рак аарыглыг хамаатыларга уруг азырап алырын чөпшээревес;
- өг-бүлениң кежигүн бүрүзүнге амыдырап-чурттаарының доктаамал орулгазы бар. Уруг азырап алыксаар улус аар кем-херек үүлгедиишкини дээш кеземче херээнге онаажып, шииттирип чорбаан болур ужурлуг. Хууда чурттаар оран-савалыг болуру чугула, ынчалза-даа бир чылдан эвээш эвес хуусаага бажың арендалап алган дугайында дугуржулга-керээлиг болза ажырбас. Ада-ие болурунга белеткел курузунга өөренген дугайында тускай сертификат чок болза, уруг азырап алыр дугайында билдириишкин киирери болдунмас. Ол өөредилге силерге сагыш-сеткил болгаш хоойлу талазы-биле белеткениринге дузалаар;
- ада-ие эргезин казыттырып көрбээн. Россия девискээринде доктаамал бүрүткел албан турар ужурлуг. 2012 чылдың декабрь 28-тен тура даштыкы хамаатыларга российжи ажы-төлдү азырандыга бээрин хораан дээрзин сагындыраал. Эр кижи эр кижи-биле, кыс кижи кыс кижи-биле өгленип көрбээн. Наркология болгаш психиатрия диспансериниң даңзызында чок, учётка турбаан болур ужурлуг.
Кандыг уругларны азырап ап болурул?
Ада-иези чок апарган, читкен деп чарлаан, ада-ие эргезин казыттырган азы хоойлу ёзугаар ада-ие болур харык-шинээ чок арткан, ада-иези дириг бар-даа болза, ажы-төлүнден ойталааш, азырандыга бериптерин чөпшээреп турар, студентилеп турар, кандыг-ла-бир херек ужу-биле шииттирген, ада-иелерниң 18 хар четпээн уругларын азырап ап болур.
Айдың ОНДАР белеткээн.
Чуруктар маадырның архивинден болгаш ГигаЧатка чуруткан.
“Шын” №14 2026 чылдың апрель 16