Рубрикалар

Амыдырал – төнчү чок план

Амыдыралда чаңгыс-даа болуушкун план чок болбас. Шупту чүвени планнап каан болур.

Чамдык улус “Че, чүнү планнап чыдыр сен?” – деп эжиниң айтырыын­га, “Онза солун план-даа чок мен ийин, канчап орундан туруп ап, даштыгаар үнер чоор деп бодап чыдыр мен” – деп харыылагылаар. Ол дээрге көк меге-дир. Чылыг чоорган адаанга чыдарының орнунга, ол орундан туруп кээ­рин, даштыгаар үнгеш, кадыг азы чиик албаннап алырын бодап чыдар ышкажыл. Мону түр үениң планы дээр. Ону күүсеткениниң соонда, дараазында план тур­густунуп келир, ынчалдыр төнчү чок. Ынчап келирге, амыдырал – төнчү чок план-дыр. Кижи амытан бодунуң өлүмүн безин баш бурунгаар планнап алган чыдар болур. Чаа төрүттүнген чаш уруг безин аштамзырап, эмер шагы чедип кээрге, алгырып-кускунап үнер. Өзүм тыртып, бодарап келген амыдыралга бойдустуң ала-чайгаар салган планы – соругдалы ол-дур.

Чогум “план” деп сөс хөй билиишкинниг. Адырлар, эртемнер аайы-биле ооң утказы хөй янзылыг. А амыдыралга хамаарыштыр чаңгыс сөс-биле чугаалаарга, чогуур чурумнуг, күүселдениң дес-дараалашкаан, хуу­саазын баш бурунгаар көрүп каан хемчег­лер системазы-дыр.

Тывалап ону чаңгыс сөс-биле “соругдал” деп болур хире. Кижиниң амыдыралынга хамаарыштыр чугаалаарым ол. А эртемнер, улус ажыл-агыйының адырларынга хамаарыштыр “план” деп сөс очулга чок ол-ла хевээр чоруур ыйнаан, канчаарга-даа, ооң ужур-утказы чаңгыс тыва сөске сыңмас делгем ышкажыл.

Бо хүннерде Россияның Камгалал яамызы Украинада тускай шериг операциязының планының бирги чадазы доо­зулган деп медеглээн. Дараа­зында планнар база бар деп билдинип кээр. Кандыг ындыг планнарыл дээрзи дөгерези билдинмес. Шериг чажыды. А кол-ла сорулга – “дена­цификация”, “демилитаризация” болбайн аан. А төнчү соругдал – долу тиилелге, амыр-тайбың. Ол планның күүселдезинде муң-муң кижилер хаара туттунган. Чидириг­лер база бар.

А украин таланың планы – үе шөери, барыын чурт­тардан акша-төгерик, ок-чепсек колданыры, бодунга айыыл чок чоруктуң магадылалдарын негеп алыры болгаш өске-даа.

Чүү-даа чүве төнчүлүг болур. Бурунгунуң мурнунда Соломон хаан хүүрээн даянып, хүнүн манап, назыдап-кырып келгеш, хамык чүве орайта­ваанда чон-биле байырлажып, албатыларга сөөлгү айтыышкыннарны берип четтигер-дир, соонга салгакчыларны арттырар-дыр деп бодап келгеш, “Хамык чүүлдер эрте бээр. Бо база” деп чугааны сактып келгеш, муңгак хүлүмзүрген дижир, шынап-ла, хамык чүүлдер эрте бээр. Ынчангаш хаанның чагыргазын илередип турар билзээнден чарылбайн, ол-ла ояар бурганчый берген дээр чүве.

Амгы бо байдал база шак ынчаар доостур. Элээн үе эрткенде бүгү-ле чүүлдер уттундурар, амыдырал база катап бодунуң уунче, агымынче кирип кээр. Зеленский, Байден деп кымнарыл дээрзин безин улус уттуптар. Чүгле харын Ада-чурттуң Улуг да­йынында дег, украин чоннуң, украин черниң хосталгазы дээш сөөгүн салган бистиң маадырларывыстың алдар-ады уттундурбас болуп артып калыр.

Ийет, амыдырал – төнчү чок план-дыр. Удурланышкак талалар бот-боттарын ядролуг чепсек-биле коргутчуп эгелээн. Ядролуг ыйба-хүлдүң орнунга, амыдырал моон-даа соңгаар төнчү чок план болуп артып калзын. Кым-бир кижи “Че, чүнү планнап чыдыр   сен?” – деп айтырарга, “Онза солун план-даа чок мен ийин, канчап орундан туруп ап, даштыгаар үнер чоор деп бодап чыдыр мен” – деп харыылаай-ла сен.

Артур Хертек.

Предыдущая запись
Сагыш човангыр чолаачылар
Следующая запись
Тываның шыдыраа чемпионады эгелээн
Меню