АРГАЛАНЫР-ДАА, АЛГААР-ДАА ЧҮВЕМ БИБЛИОТЕКА

«ШЫННЫҢ» ПОЧТАЗЫНДАН
 
Бузутка таварышпас-ла болза, бурган назы эргил­де­зиниң бир улуг (12*5= 60), ийи биче (12*2=24) эргилдезин кижиге хайырлаан чүве-дир. Сарыг күске чылында (1936) төрүттүнген, кара күске аттыг апарган-даа болзумза, ак күске көргеним — чеди хаан­да сылдызымның мени карактап чорууру ол-дур. Кижиниң чылы кирер, кижиргенчиг чылдагааннар көвүдээр.
Ак күске чылым кээрге,
Амырааным аажок турду.
Өлүрүкчү коронавирус
Өөрүшкүмнү өжүр шаапты.
Күске чылда хүлчүктелген
Күзүрүмнүг коронавирус.
Күзели-ле — кижи ханы,
Хүлүк дайзын коронавирус.
Төрүттүнген хүнүм май 5-тен эгелээш, бо дайзын-биле бержип турумда, сагышка кирбес чүве-ле чок. Ынаар-­мынаар телефоннап турдум-на. Каа-Хем суурнуң эрткен чылын мени дыка солун улус-биле ужураштырганы биб­лиотекары Марина Маңнаевна Карти: “Шериг госпитальда чыдыр мен” – деп бо. Быжар думаадан болгаш өске-даа хамчыктардан Хойук сумудан чаңгыс-даа кижи артпаанын “Чаданский кожууннуң” аараан улузунуң 50 хуузунуң чок болганын, “улуг аарыг” чылында (1946-1947) хамык школаларның хагдынганын, Новосибирск, Красноярск болгаш өске-даа хоорайларның эмчи­лериниң шанактыг аът-биле аалдар кезип турганын бодумнуң бодалдарым-биле каттыштырыптарымга, Республиканың аарыгларга удур профилактика төвү (Айдың Сарыглар) коронавирус — “Контр вирус” дээр номумну июнь ортанга чедир бир муң экземпляр кылдыр парладыпты. Ону Чазакка тускай комиссия ол-ла до­раан Тывага та­радыпкан.
Коронавирустааш, госпитальга чыткан Марина Маң­наевна июнь 14-те библиотеказының болган байыр­лалынга бо номун авторнуң чедирип бербес аргазы чок болган. Каа-Хем кожууннуң төп уруглар библиотеказы “Культура” дээр национал төлевилел конкурузунга тии­лээш, Мөрен суурнуң библиотеказы-биле кады 5-5 миллион рубль-биле шаңнаткан. Ооң түңнелинде, ол депшилгелиг үениң бүрүн хандырылгалыг болгаш болбаа­зын дериглиг библиотеказы болу берген. Аңаа хөгжүм-даа ойнап, ыры-даа дыңнап, янзы-бүрү ойнаарактар-биле ойнап-даа, кино-даа көрүп, сагыжыңны канчаар-даа хандырып, күзелиңге чедип болур сен.
МАНАП ТУРАР БИБЛИОТЕКАМ
Сөзү Кара-Күске ЧООДУНУУ.
Аялгазы Томас МОНГУШТУУ.
Солун чыылган, номнар долган
Сонуурганчыг библиотекам.
Күзелимге чедер дээштиң,
Хүннүң келир библиотекам.
Маңаа номдан номчу дээнзиг
Манап турар библиотекам.
Өргүн чонга, ажы-төлге
Өргээ болган библиотекам.
Эртемден-даа кижи келгеш,
Эжиин ажар библиотекам:
Маңаа билиг чедип ал деп,
Манап турар библиотекам.
Уругларны кижизидип
Үгаан киирер библиотекам.
Уругларның сонуургалы
Улам киткээр библиотекам.
Маңаа бажың ажылдат деп,
Манап турар библиотекам.
Ында-хаая хөгжүм дыңнап,
Ырлаар, самнаар библиотекам.
Кажык ойнаар, даалылаар
Кайгамчык-ла библиотекам
Маңаа ойнап, хөглеп ал деп
Манап турар библиотекам.
Хире-хире, хүннүңне-даа
Кирип келир библиотекам.
Бижиттинер, номчуттунар,
Билиг немээр библиотекам.
Маңаа кым-даа келзин-не деп,
Манап турар библиотекам.
Школа кирер үезинге чедир бо автор библиотека туржук, ном безин көрбээн. Ооң Тес-Хемниң Берт-Дагга турган өөнүң чанынга 1941 чылда казанак туттунган. Улус ону “ышкоола” дижир. Оол ону дыңнааш, “ыш коолаар” казанак-тыр деп бодаар турган. Ооң соонда он чыл эрткенде, 1950 чылда баштайгы бажыңнар, школалар Белдир-Арыгга, Ак-Эрикке туттунгулаан. Ынчалза-даа биб­лиотека дээр сөс дыңналбаан. Кожуун клувунуң бичии өрээлинге библиотека турза-даа, номнары амгы чурттакчы бажыңнардан көвүдевес турган.
Автор школа программазынче орус дыл чаа кирип турар үеде Самагалдайның 7 чыл школазын борастаан, көдээ ажыл-агый техникумун 3 чыл үзүктелиишкинниг дооскан. А биохимияның дипломун бот-өөредилге-биле алган. Ынчангаш ол эрткен чүс чылдың элендизи бо чүс чылдың богу болуп чоруур. Ооң уламындан аргаланыр чаңгыс чүвези библиотека.
Чооду КАРА-КҮСКЕ,
ТАР үезиниң школачызы, «Дети вой­ны» хөрек демдээниң база «Дети войны СССР» медальдың эдилекчизи, Тыва Автономнуг областың студентизи, Тыва АССР-ниң ажылдакчызы, ТР-ниң пенсионери.
#Шынсолун#чогаалчыТАРүезиниңшколачызы
Меню