Рубрикалар

Арзылаң мөге Сылдыс Монгуш шүүлген

Ада-чурттуң Улуг дайынынга Улуг Тиилелгениң 77 дугаар оюнга тураскааткан тыва хүреш мөөрейинге Тываның Арзылаң мөгези Сылдыс Монгуш тиилеп үнген.Тиилелге хүнүнде шүглүп үнгеш, тиилекчи болган Сылдыс Монгуш ынчалдыр Наадымның, Шагааның, Тиилелге хүнү – Май 9 хүрештеринге шуптузунга шүүлген мөгелер аразынче бодунуң адын киир бижээн.
************************************************************************
КҮРҮНЕНИҢ «ТЫВА» ТЕЛЕРАДИО-КОМПАНИЯЗЫ ЭКИ АЖЫЛДААН
Тиилелге хүнү – Май 9 хүрежин күрүнениң телерадиокомпаниязы «Тыва» дорт эфирге көргүзер деп чарлап каан турган. Владимир Биче-оол аттыг стадионга тырттырар камераларны тургузуп кааны таарымчалыг – ниити шөлде мөгелер-даа, тус-тузунда таварышкан мөгелерниң хүрежи-даа тода көстүп турар. Ылаңгыя октажыпкан мөгелерни катап көргүзүп турары дыка эки болган.Сес мөге артарга, оларның аттарын экранга бижип каарга суг дыка эптиг болгаш онзагай болган. Бо чылдың Тиилелге хүнү – Май 9 хүрежин көрбээн азы катап көрүксээн улус ону «Тыва» КТРК-ның ютуб-каналындан көрүп ап болур. Ону ам бо хүнге чедир 35 муң кижи көрген болуп турар.
************************************************************************
МООЛДАН МӨГЕЛЕР ХҮРЕШТИ КААСТААН БОЛГАШ ЭКИ МЕДЭЭ ЭККЕЛГЕН
Хамчыктыг аарыг коронавирус чавырылганы-биле Россия биле Моол аразында кызыгаар ажыттынып, ийи чурттуң хамаатылары садыг-саарылга, амы-хууда ажыл-херек, спортчу болгаш өске-даа харылзаалар шугуму-биле удур-дедир аалдажып эгелээн.

Бо чылдың Май 9 хүрежинге моол мөгелер киржир деп медээ чон аразынга тарай берген соонда, хүрештиң аарыкчыларының болгаш мөгейикчилериниң аразында сонуургал улгаткан.

Ылап-ла Май 9 хүрежинге күжүн шенешкен 117 мөге аразында 7 мөге Моолдан аалчыларывыс болган. Оларның чүгле чаңгызы, аймак Арзылаңы аттыг Доржсурен Цендауюш эң шыырак 8 мөге аразынче киир хүрешкеш, ол салыгда Тываның Чаан мөгези Сайын-Белек Түлүштү октап кааш, тываларны бакка девидеткен…

Тиилелге хүнүнүң бүдүүзүнде, ол-ла стадионга болган, моол мөгелер база киришкен долгандырыг хүрешке кымга-даа октатпайн шүүлген Чаан мөгевистиң октадыпканы «Мөгениң майыы кадырык» деп үлегер домакты бадыт­каан. Чаан мөге ушкан соонда, «Моол мөге шүглүрү ол-дур» деп сестип орган көрүкчүлер, аймак Чааны Доржсүрен Цендауюшту Тываның Арзылаң мөгези Сылдыс Монгуш 4 мөге арткан турда арыг октап каарга, өөрээнинден өрү шурап, амыраанындан алгырып-кышкырып турганын база катап Май 9 хүрежиниң видеобижиин­ден көрүп болур.

Моолдуң Күрүне Чааны хүндүлүг аттыг Дамиран Бумбаяр баштаан делегациязы Тиилелге хүнүнге тураскааткан хүрешти мөгелери-биле каастаарындан аңгыда, Моол­дан тыва мөгелерге хамаарышкан дыка солун медээ эккелгеннер. Ол дээрге бо чылдан эгелеп Моолдуң улуг Наадымынче тыва мөгелерни киириштирер деп шиитпирлээни болур.
Ылап-ла делегейде содак-шудак кедип алгаш, хүрежип чоруур чоннар чүгле моолдар биле тывалар болганда, моол мөгелер Тывага кээп хүрежип турарын барымдаалааш, Моолдуң улуг Наадымынче тыва мөгелерни киирбейн турганы чөптүг эвес турган деп болур.

Тываның Күчүтен мөгези Аяс Монгуш Улан-Баторга Моолдуң Улуг Наадымынга хүрежир дээш чеде бээрге, киирбээн таварылгалар база турган болгай. Тыва хүрешти делегей чергелиг кылдыр сайзырадыр дээш, улуг күжүн үндүрүп чораан­ Владимир Сумакинович Биче-оол база тыва, моол мөгелерниң найыралын, кады ажылдажылгазын чедип ап, дөмей хүрештеривисти кады сайзырадыр деп күзеп чораан.­
***************************************************************************
АНЫЯКТАР АКЫЛАРЫН АЖЫП ЭГЕЛЭЭН
Май 1 болгаш Тиилелге хүнү – Май 9 хүрештери Тываның аныяк мөгелери алдар-аттыг акылары мөгелер-биле деңге тутчуп, харын мырыңай оларны ажып турар апарганын көргүскен.
Тываның Арзылаң мөгези Сылдыс Монгуш (Чөөн-Хемчик) үжүүр былаашкан, аныяк хирезинде Тываның Начын мөгези аттыг Начын-Мерген Ооржакты (Сүт-Хөл) чиик ажып алгаш, шүглүп үнген-даа болза, Начын-Мергенни бо чылдың Наадымынга шүглүп болур бир кордакчы деп болур.

Шүүлген Сылдыс Монгуштуң болгаш үжүүрлешкен Начын-Мерген Ооржактың соон дарый, 3–4-кү черлерни Моолдуң аймак Арзылаңы Доржсүрен Цендауюш биле Тываның Хартыга мөгези Ай-Даш Саң-Хөө (Эрзин) ээлээннер.

Тываның Чаан мөгези Сайын-Белек Түлүш (Тес-Хем), Хартыга мөге Алексей Монгуш (Өвүр), Начын мөгелер Баасан Баткар (Эрзин), Кежик Ооржак (Чөөн-Хемчик) 5–8-ки шаңналдыг черлерни үлешкеннер.
*************************************************************************
МӨГЕЛЕР АЪТ БАЖЫ АЛДЫН, БӨРҮ БАЖЫ МӨҢГҮН АЛЫР БЕ?
Алдын тывыштыг «Ойна» артелиниң мөгези деп керээ чарган, Тиилелгениң 77 чыл оюнга тураскааткан Май 9 хүрежинге шүүлген Тываның Арзылаң мөгези Сылдыс Монгуш баштаан, шаңналдыг чер алган мөгелер шаңналдарны Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг, Дээди Хурал Даргазы Каң-оол Даваа, Күрүне Думазының депутады Айдың Сарыглар болгаш Моолдуң Күрүне Чааны мөге Дамиран Бумбаяр тывыс­каннар.
Шүүлген мөгениң акша шаңналы 100 муң рубль болган.
Керээ чарган алдын тывыштыг «Ойна» артели Арзылаң мөгези Сылдыс Монгушка та адыш долу алдын бээр, та аптара долу акша бээр – ол дээрге коммерциялыг чажыт болур…(баштак).Алызы барып, тыва мөгелер Арзылаң мөге Сылдыс Монгуштан үлегер ап, деткикчи компаниялар-биле тускай керээлер чарып, олардан тыва тоолдарда ышкаш аът бажы алдын, бөрү бажы мөңгүн шаңнал-макталды чаалап ап чоруур болзунам!
**************************************************************************
ТЫВА ХҮРЕШТИҢ ДЕҢНЕЛИ БЕДИК
Тыва национал хүреш федерациязының оралакчы даргазы, Тываның алдарлыг ажылдакчызы Владимир Комбуй-оолович Монгуш «Шын» солуннуң төлээзинге Май 1 хүрежи болуп турда: «Тыва национал хүреживистиң сайзыралын бис, Федерацияның удуртулгазы эвес, тыва хүрештиң мөгейикчилери үнелээр ужурлуг» – диген турган. Частың ортан айы, майның эге хүннеринде безин Владимир Биче-оол аттыг стадионга 3 улуг хүрештиң (Май 1, долгандырыг, Май 9) болганы безин тыва хүреживис сайзыралы бедик деңнелде деп чүвени херечилеп турар. Анаа эвес, тыва мөгелерни бо чылдан эгелеп Моолдуң улуг Наадымынга хүрежип болур деп чөпшээрээни ол. Тыва хүреш бедик деңнелде келген, тыва мөгелер Моолдуң улуг Наадымын база каастаар деп кожаларывыс үнелээни ол-дур.
Мерген АНАЙ-ООЛ.

Предыдущая запись
Көк-Тейге кижи бажы кизирт, аът бажы козурт болган
Следующая запись
 Май 15 – Делегейниӊ өг-бүле хүнү
Меню