Рубрикалар

Бүгү-Россияның караа көрбестер ниитилелиниң Тывага тургустунуп эгелээн төөгүзүнүң арыннары

Бистиң республикавыска 1958 чылда караа көрбес улустуң бир дугаар тургузуп турары организациязы тургустунган, ол Бүгү-Россияның караа көрбестер ниитилелиниң (БРКЧН) Красноярск крайда­ организациязынга хамааржып турган. Он кижиден тургустунган бичежек артель организастаттынган, олар саазын пакеттер хырбалап база ажыл-агыйга ажыглаар сеткалар аргып турганнар.

Ооң соонда 1960 чылда БРКЧН-ниң Төп эргелелиниң Тыва областың караа көрбестер ниитилелин тургузар дуга­йында Доктаалы үнүп келген.

БРКЧН-ниң Төп эргелелиниң Пре­зидиумунуң хуралының 1960 чылдың февраль 26-дан № 5 Протоколундан ушта бижилге:

«Дыңнааны: Тыва автономнуг областың БРКЧН тургузарының дугайында /Илет. Эш Прокофьев./

доктаатканы: Тыва автономнуг областың девискээринде чурттап турар БРКЧН кежигүннеринге дуза чедирерин экижидер сорулга-биле, БРКЧН Төп удуртулга Президиумунуң доктаадып турары:

  1. Бүгү-Россияның караа көрбестер ниитилелиниң Уставының 30-ги чүүлү-биле дүүштүр, Тыва автономнуг областың девискээринге Бүгү-Россияның караа көрбестер ниитилелиниң Тыва автономнуг областа организациязын тургузар.
  2. БРКЧН-ниң Тыва автономнуг областа баштаар черинге баштаар черниң *(саң-хөө акшаларын) бээр.
  3. Тыва автономнуг область организациязының эштер Серен С.П. /Даргазы/, Жданов А.А., Десяткин А.В., Зверев С.М. болгаш Серенда Р.Ч. составтыг оргбюрозун бадыткаар.
  4. 1960 чылдың апрель 1-ден БРКЧН-ниң Тыва автономнуг областа баштаар чериниң штадын үш кижи санныг кылдыр /Баштаар черниң даргазы, секретарь болгаш баштаар черниң бухгалтери/ док­таадыр.

РСФСР-ниң Саң-хөө яамызының штаттыг эргелелинден БРКЧН-ниң Тыва автономнуг областа баш­таар чериниң штадын бадыткаарын дилээр.

  1. Төп удуртулга кежигүнү эш А.Н. Романчукка Тыва автономнуг область организациязының оргбюрозунга ооң ажылын организас­таарынга боттуг дузадан чедирерин болгаш БРКЧН-ниң Тыва автономнуг областа баштаар чериниң сметазын БРКЧН-ниң Төп удуртулгазынче киирерин дагзыр».

Тываның Караа четпестер ниитиле­линиң тургустунуп келгениниң төөгүзү Сергей Полушпаевич Серенниң ады-биле холбашкан. Аныяк болгаш тудунгур-кавынгыр Сергей Серенни, партийжи удуртулганың даалгазын езугаар, карааның аайы-биле бертик-бежел кижилер-биле ажылды организастаары-биле чоруткан турган, ону БРКЧН-ниң Төп удуртулгазы дарга кылдыр томуйлаан. Сергей Полушпаевич БРКЧН-ниң Тыва автономнуг область организациязының үндезилекчизи болгаш ооң баштаар чериниң бирги даргазы кылдыр төөгүде артып калган.  Организастыг комитеттиң кежигүннери  ол үениң энтузиастары – Сергей Серен, Анатолий Десяткин, Алексей Жданов болгаш өскелер-даа турган, олар хуралдар эрттирип, Тывага Караа көрбестер ниитилелин тургузарының херегин тайылбырлап турганнар.

Сергей Полушпаевич Серенниң удур­тулгазының адаанга 1961 чылда бирги область конференциязы болган, аңаа БРКЧН-ниң Уставын езугаар Тыва автономнуг область организациязының даргазының соңгулдазы болган. Ол конференцияга область организациязының даргазынга Ада-Чурттуң Улуг дайыны­ның киржикчизи, карааның талазы-биле инвалид Анатолий Васильевич Десяткин соңгутан.

 

Сергей Полушпаевич Серен

1960-1961 чылдарда – БРКЧН-ниң Тыва автономнуг областа баштаар чериниң бирги даргазы.

Совет школаның, ынчангы Кызыл хоорайның № 1 ортумак школазын ынчаар адап турган, сес клазын доос­кан соонда, 17 харлыг тургаш ол Тожу кожком партияның суртаал килдизиниң эргелекчизи апарган. Ооң соонда – Тыва Арат Республиканың ревсомол ТК-ниң секретары. А дөртен чылдарның төнчүзүнде Тыва автономнуг областың комсомолун баштай берген. 1952 чылда обкомнуң бирги секретары Салчак Тока боду Сергей Полушпа­евичини, районнуң бүгү удуртулгазын репрессияга таварыштырган, коргунчуу-биле билдингир «Сүт-Хөл херээниң» соон­да, Сүт-Хөл райком партияның бирги секретарынче чоруткан. Ындыг берге үеде ол бодун шыырак эртем-билиглиг болгаш салым-чаяанныг удуртукчу кылдыр көргүскен. Үш чыл соон­да, Серенни Кызылче шилчидипкен, ол хооркүском даргазының оралакчызы апарган. Аныяк болгаш тудунгур-кавынгыр Сергей Серен, партийжи удуртулганың даалгазы-биле караа көрбестер-биле ажыл организас­таарынче чоруткан, ону  БРКЧН-ниң Төп удуртулгазы БРКЧН-ниң Тыва автономнуг областа баштаар чериниң даргазы кылдыр томуйлаан. Сергей Полушпаевичини үндезилекчизи болгаш ооң баштаар чериниң даргазы кылдыр томуйлаан. Чуртталгазының сөөлгү чылдарында, 1960-1961 чылдарда, областың караа көрбестер ниитилелин тургузар сорулга-биле, Тываның ра­йоннарын кезип чоруп турган. Сергей Полушпаевич Серен бодунуң хөй-ниитижи болгаш чогаадыкчы ажыл-чорудулгазының эң-не бедиинге тургаш, 37 харлыында бо чуртталгадан чорупкан.

 

Десяткин Анатолий Васильевич

(23.04.1924 ч. – 11.11.2002 ч.)

Ол Тывада БРКЧН-ниң республика салбырының 1961 чылдан 1988 чылга чедир даргазы бооп чораан.

1924 чылдың апрель 23-те төрүт­түнген. 1942 чылда Кызыл Шеригниң одуруунче 18 харлаптарга кыйгырткан болгаш 1947 чылга чедир шериг албанынга бараан бооп турган. Анатолий Васильевич дайынның бүгү оруун эрткен, Берлинге четкен, а ол ышкаш Праганы фашистерден хостаан.

 Бодунуң ажыл-чорудулгазын ол Свердловск хоорайга электрик-монтажник бооп эгелээн. 1959 чылда Кызыл хоорайже көжүп келген болгаш 1961 чылга чедир анаа ажылчын бооп ажылдап тургаш, кадыының аайы-биле аайы-биле пенсияже үнгени-биле холбаштыр ажылындан хостаткан.  Ол-ла чылын ол Бүгү-Россияның караа көрбестер ниитилелиниң Тывада баш­таар чериниң даргазы кылдыр соңгуткан, а 1972 чылда БРКЧН-ниң Кызылда өөредилге-бүдүрүлге чериниң директору апарган. 1966 чылдан эгелеп ол СЭКП кежигүнү, Ада-Чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, «Дайынчы ачы-хавыяалары дээш», «Берлинни эжелеп алганы дээш», «Праганы хостааны дээш», «В.И.Ленинниң төрүттүнген хүнүнден эгелеп 100 чыл болганынга тураскааткан шалыпкын күш-ажылы дээш» деп Чазак шаңналдары-биле болгаш БРКЧН-ниң Төп Баштаар чериниң өске-даа хөй-хөй Хүндүлел бижиктери-биле шаңнаткан. 

Анатолий Васильевич Тыва Респуб­ликага караа көрбестер ниитилелиниң сайзыралынга, караа көрбес кижилерни ажылга тургузарынга болгаш оларның кадыкшылын, ажылдаар шинээн катап эгидеринге бодунуң улуг үлүг-хуузун киирген. Ооң деткимчези, киржилгези-биле республикада карааның көөрү багай кижилер ажылдап турар чаңгыс борбак бүдүрүлге чери БРКЧН-ниң ӨБЧ (өөредилге-бүдүрүлге чери) ажыттынган болгаш улаштыр чаартынып, хөгжээн. Ооң удуртуп турган үезинде БРКЧН-ниң Кызылда ӨБЧ-ге Новосибирск областың караа көрбестер школазының салбыры кылдыр Өөредилге-консультативтиг пункт ажыттынган. Аңаа бүдүрүлге чериниң ажылдакчылары өөренип турган болгаш караа көрбес улустуң тускай коррекция школазының ниити өөредилге программазын ёзугаар ортумак эртемни чедип ап турган.

Чочагар Монгуш белеткээн.

Предыдущая запись
Эмнерни ырак-узак кожууннарже чоруткан
Следующая запись
Күш-ажылчы кижилер
Меню