Архив

ТАР-ның 100 чылынга

ӨНДҮР, ЧЫРЫК ӨГБЕЛЕРИМ

Чаш болгаш элээди үеле­римде ийи-ийи кырган-ава, кырган-ачалыг аас-кежиктиг-ле чораан мен ийин. Ол онзагай чылдар шагда-ла ырак чыдып калган, ам чүгле сактыышкын болуп сагыжымга бо-ла киргилээр. Мээң өскен-төрээн чуртум ыраккы Өвүр кожууннуң Дус-Даг сумузу. Дус-Даг дээрге ук чер­ниң турар девискээринде шаг төөгүден бээр алдаржаан ажай-буурул­ Дус-Даанга хамаарыштыр адаа­ны ол. Шагдагы болгаш амгы үеде ынчаар адап турза-даа, сайзыраңгай совет үеде суурнуң адын «Торгалыг» сов­хоз дээр турган. Тываның база бир мурнакчы, бай-шыдалдыг, диңмиреп турган совхозу будулган үелерниң базымының аайы-биле баштай КУБ, 2008 чылдан бээр МУБ деп адай бергенин дыңнаан мен. Шыырак хөй малдыг чораан ажыл-агыйның суларааны-биле катай «Торгалыг» деп ады канчап дыңналбастай бергенин коптарып-даа канчаар.

ИЕ СӨЗҮН ИЖИП БОЛБАС…

Ийме эге школазын доозуп алгаш, Чадаананың ортумак школазынга өөренир дээш, белеткенип турган мен. Ынчан шору эр апарган, 14 харлыг турдум. Бир хүн өг чанынга, биске бо-ла кээр Дыртый Ондар угбай меңээ ужуражып келгеш, холумдан чедип алгаш, өг чанындан ырак эвесте чудук кырынга мени олуртуп алгаш, боду база мээң-биле кожа олуруп алды. 

ШЕРИГ КОМИССАРЫ – МОӉГУШ СУВАК

Моӊгуш Сувак ышкаш шериг сайыттары чүс чылда чаӊгыс катап төрүттүнер дижир. Олар хөлзээзинниг чымыштыг берге үелерде шеригниӊ болгаш чурттуӊ салым-чолу дээш харыысалганыӊ аар чүъгүн боттарынга хүлээнип алганы-биле, төөгүге көстүп келир.

РИС ДАЛГАНЫНДАН КЫЛГАН СААЗЫНДА БИЖИКТЕР

Тывада июнь 21-23 хүннерде Президент грантызының фондузундан Сибирь болгаш Ыраккы Чөөн чүк девис­кээринде грант төлевилелдерин харыылап турар ийи куратор Степанида Яско биле Мария Кайгородова келгеш, эрткен чылда ук фондудан грант алган тиилекчилерниң херек кырында кылган ажылының түңнелдери-биле таныжып, коммерция чок организацияларның удуртукчулары-биле ужуражылгаларны чоруткан.

ТӨРЕ ХЕРЭЭНИӉ ЭРГИЛДЕЗИ

Тыва Арат Республикага болган политиктиг репрессиялар дугайында база бир чаа эртем шинчилели ийи чыл бурунгаар көстүп келген. Ооӊ автору – Иргит Юрьевич Оттук, төөгү эртемнериниӊ кандидады.

ЭҢ БАШТАЙГЫ МЕДАЛЬДЫГ ДООЗУКЧУЛАР

Эң баштайгы тыва школа Кызыл хоорайга 1927 чылда ажыттынган. Ол дээрге Кызылдың 2 дугаар школазы-дыр. Аңаа өөренир күзелин илереткен бөдүүн араттарның эртем-билигге сундулуг, сонуургалдыг 10-15 хире оолдар, уругларын өөредип эгелээн.

ИЙИ КОЖУУН ДАРГАЛААН НИКОЛАЙ ЧЫНДЫГЫР

Тес-Хем болгаш Эрзин кожууннарныӊ улуг назылыг чурттакчылары, рес­публиканыӊ совет-партия ажы­лыныӊ хоочуннары Николай Васильевич Чындыгырны онза хүндүткел-биле сактырлар. Ооӊ адазы Василий Чаанмаевич Чындыгыр эрткен чүс чылдыӊ 40-50 чылдарында суму-кожуун чергелиг удуртур ажылдарга ажылдап чораан. Бо дарга С.К. Токаныӊ чо­гаал-сактыышкынынче безин кирген.

АРАТ ОЮН ДАРТААКЫГА ТУРАСКААЛ

Тывага Сергей Кузьмич Кочетовтуң партизаннарының болгаш кызыл шеригжилерниң каттышкан шерии Суг-Бажынга (Кочетов) суурга турган. Ол суурну иштикиниң болгаш даштыкының контрреволюс­туг күштери эжелеп алыр дээш дөрт катап чадашкан:

«УЖАР-ХЕМЕЛЕР» БОЛГАШ «ДЕМИР АЪТ» СООНДАН КӨК ЫШ

Тыва Арат Республиканың тургус­тунгандан бээр 100 чыл болган оюн демдег­леп, эрткен үеже “хая көрнүп” кээ­ривиске, Тываның сайзыралы дээш, бүгү күжүн үндүрүп, ажылдап чораан ат-сураглыг, билдингир өгбелеривис хөй. Оларның бирээзи Күжүгет Серээ­евич Шойгу. Ол Совет үениң көскү күрүне ажылдакчыларының бирээзи, “Шын” солунга элээн каш чылдар дургузунда кол редактор болуп база ажылдап чораан.

Меню