Архив

Тыва дыл хүнүнге

ЧОННУҢ ЧИДЕРИ – ТӨРЭЭН ДЫЛЫН УТТУРУНДА

Республиканың күрүне дылдары эрге-байдалдыг кылдыр Тыва Республиканың Үндезин хоойлузунда (Конституциязында) хүлээп көрдүнген орус болгаш тыва дылдарже Тываның Баштыңы албан-дужаалга ажылдап турган болгаш ажылдап турар даргалар боттарының кичээнгейин угландырганы эки чүүл болуру чугаажок.

Төрээн тыва дылыныӊ дугайында баштайгы шүлүктү кым бижээнил?

Бо айтырыгга шын харыы бээрде, боданыр апаар. Хөлүн часпас дизе, тыва чогаалдыӊ үндезилекчилериниӊ бирээзи-ле боор деп догааштырып болур бис. А бодум хуумда, төрээн дылын алгап-мактаан шүлүктү эӊ баштай бижээн чогаалчы Сергей Бакизович Пюрбю деп бодаар мен. Чүге дизе сураглыг чогаалчывыс «Төрээн дылымга» деп шүлүүн 1946 чылда Москва хоорайга ажылдап тургаш, бижээн болду. Чогаалчыныӊ амыдыралыныӊ дугайында сонуургап номчааш, тыва чоннуӊ боттарыныӊ бижик билиглиг апарганыныӊ төөгүзүнүӊ оруу-дур деп билдим.

ТӨРЭЭН ДЫЛЫМГА ЙӨРЭЭЛ

Улуг-Хемниң агымы дег күштүг, ак-көк Тывавыстыӊ дээри дег арыг, бора хектиӊ эдери дег өткүт, алдын-сарыг сыгырганыӊ эдери дег элдептиг төрээн дылым! Сенде хову-шөлдерниӊ делгемнери, тайга-таӊдыларныӊ бедиктери, кылаӊ хөлдерниӊ оожум-топтуу, оран-делегейниӊ оът-сигениниӊ айдызы, аӊ-меӊиниӊ алгы-кышкызы сиӊген.

УЛУСЧУ ДИКТАНТ

2021 чылдың октябрь 21-ниң хүнүнде Тыва дыл хүнүнге тураскааткан Улусчу диктантының муниципалдыг чадазы болуп эрткен. Бо хемчегни Национал школа хөгжүдер институт организастаан. Тываның бүгү-ле муниципалдыг тургузугларынга 151 шөлчүгешке болуп эрткен. Халдавырлыг коронавирус аарыының нептереп турары-биле, Тыва Республиканың кожууннарынга эрттирген. Кызыл хоорайга киржикчилерден чагыгларның хөйү-биле кирип турарын барымдаалааш, онлайн хевирге эрттирген. Ниитизи-биле 2076 кижи киришкен. Оларның 108-и видеохарылзаа дузазы-биле, 1968 кижи оффлайн хевирге бижээн.

ТЫВАЛАЖЫЫЛЫҢАРАМ!

Чылдың-на ноябрь 1-де – Тыва дыл хүнүн демдеглеп эрттирери чаңчыл болу берген. Төрээн тыва дыл айтырыын чазак-чагырга деңнелинде өөренип көрүп турар. Тыва чонну төрээн дылын уткан чон деп санап болбас. Республиканың найысылалы Кызыл хоорайның чурттакчыларындан аңгыда, кожууннарда, көдээ суурларда чон төрээн дылынга чугаалажып, аралажып чоруур. Ынчалза-даа алызында барып, төрээн дылывыс чиде бээриниң айыылы диргелип турар. Ынчангаш республикага Национал школалар хөгжүдер институттуң (НШХИ) эртем ажылдакчыларының «Тыва дыл чаштарга» деп төлевилели төрээн дылды келир салгалдарга арттырар талазы-биле кончуг улуг, үнелиг эгелээшкини болган. Ук төлевилел дугайында институттуң ажылдакчызы Лидия Ооржак-биле ужурашкаш чугаалаштывыс.

Меню