Рубрикалар

Көдээде амыдырал

ОТТУК-ДАШ АРБАНДА

Чеди УРУГЛУГ аныяк ада

Оттук-Даш сумунуң чурттакчызы Айдыс Кызыл-оол  «Чемгерикчи инек» деп төлевилелге эрткен чылдың март айда киржип эге­лээш, төрүүр инек алган турган. Ам олары ийи баш чедип, чоорту өзүп эгелээн.

Айдыс хөй ажы-төл­дүг аныяк ада, шупту ал­ды оолдуг, бир кыстыг. Сөө­лүнде ийистер – оол биле кыс төрүттүнген, ам олары ийи харлапкан. Оолдарның улуу 14 харлыг.

– Чазак дар­газының эге­леп каан бо төлевилели көдээде чурттап турар чонга дыка ажыктыг-дыр. Инектиң сүдүн саап ижер, сметана, быштак кылыр. Ылаңгыя биске, хөй ажы-төлдүг өг-бүлеге, дыка деткимчелиг. Бодувус база бызаалыг инектиг улус бис, ынчангаш ам бода малывыс саны улам көвүдеп турар, дөрт баш чеде берген – деп, Айдыс Александрович чугаалады.

Эрткен Шагаа байырлалының бү­дүү­зүнде республиканың Адалар чөвүлелиниң даргазы Хонук-оол Монгуш Баян-Кол сумунуң база Кызыл кожууннуң удуртукчулары-биле Оттук-Даш арбанга чедип, Айдыс Кызыл-оолга болгаш өскелерге-даа байыр чедирип, хөй ажы-төлдүг өг-бүлеге элээн элбек аъш-чемни белекке берген.

 

«Кыштагжыларга» чораан

Бөлүк удуртукчулар ол-ла хүн  «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» деп төлевилелдиң киржикчилери Саглаң биле Орляна Баян-оолдарның  Берт-Даг деп черде кыштаанга барып, кандыг турарын сонуургап көргеннер.

Аныяк өг-бүле 200 хойну эрткен чылын хүлээп алгаш, бирги кышты эрттирип турар. Коданында хойлар бо айның ортан үезинге чедир 60 ажыр төрүпкен, хураганнары-даа, улуг баш саны-даа шупту онча-менди. Мал чеми сиген кыштагда четчири-биле бар.

– Бо «Кыштаг» деп төлевилелди эгелээни черле дыка эки-дир. Ажыл-агый тывылбас көдээ черде чурттап турар улуска – биске хөлчок улуг деткимче-дир. Тыва улустуң «Хойлуг кижи каас» деп үлегер домаанда дыка шын чугаалаан. Малдыг кижи кажан-даа баксыравас, тодуг-догаа чурттаар -ла болгай деп, Саглаң Михай­л­ович чугаавысты түңнеди.

 

Шевер холдар

Алдынай Күжүгет – Оттук-Дашта шевер холдуг херээжен улустуң бирээзи. Ол чайгы үеде чондан чыып алган алгы-кежин хол-биле эттээш, кыжын дааранып кириптер.

Кышкы, чайгы тыва тоннар, хураган кежинден бөрттер, чеңи-чоктар, хөректээштер дээш оон-даа өске хептер даарадып алыксаан кижилерден чагыглар үргүлчү кирер. Алдынай Сайдакпановнаның чугаазы-биле, «сөөлгү үеде тыва хептер сонуургаар, кедер аныяк-даа, улуг-даа улус хөй апарган».

Алгы-кешти хол-биле эттээри белен эвес, чагыглар хөй апаарга, дүрген күүседири база бергедей дээр. Ынчангаш шевер даараныкчының бодап-ла чоруур күзели – алгы эттээр дериг-херексел (станок) садып алыры. Ынчангаш социал керээ (контракт) дээр чүүлге киржири-биле документилер чыып эгелээн. Кажан-бир үеде күзел дөмей боттаныр дээрзинге  Алдынай Күжүгет бүзүреп турар.

Хенче-Кара Монгуш.

Авторнуң тырттырган чуруктары.

Кызыл кожуун.

Предыдущая запись
ХААКТЫГ ДАЙЫНЧЫ
Следующая запись
Шилчип чоруур кубок Кызылдың херээженнер командазында
Меню