Рубрикалар

Шилчип чоруур кубок Кызылдың херээженнер командазында

Репортаж

Эрткен суббота хүнү, февраль 27, шамбалыгжыларга дүшкүүрлүг, девиденчиг болган дизе частырыг турбас. Школаның коллективи аалчылар хүлээп алыр дээш, дыка-ла чай чок хүнзээн улус. Ол хүн бо суурга спортчу хемчеглер кончуг-даа солун, уттундурбас кылдыр болуп эртти. База чыылган чонга Күрүне Думазының депутады Мерген Ооржак, «Чаңгыс демниг Россия» партиязының Тывада салбырының кежигүннери болгаш ТР-ниң күш-ажыл болгаш социал политика сайыды Сайдаш Монгуш баштаан удуртукчулар байыр чедирип, чылыг сактыышкыннарны чугаалааш барганнар.

Ооң соонда-ла кышкы спортчу оюннар эгелей берди. Кызыл кожууннуң школачылары «Хаактыг дайынчы» маргылдаа­зынга киржип хүнзээннер. А херээжен командалар спорт залга шимченгир оюннарын (хөглүг старттар) эгеледилер. Спортчу оюннар спартакиадазынга херээжен чон бедик сонуургалдыг болгаш дыка идепкейлиин көргүскеннер. Бо оюннар 2 дугаар чыл эртип турар. Черле ынчаш спортка ынак аваларның күштүг, шыыраа-даа дендии чорду. Шимченгир оюннар үезинде аваларның алгы-кышкызынга спорт зал шимчеп турган боор…

– Ажыл-агый, бажың-балгат, өг-бүлеге дыка бүргедип олурбайн, агаарлап чоруур­ болза, кадыкшылга-даа эки чүве-дир – деп, ол чай чок ойнап маңнап турган аваларның бирээзи шын-на сеткилин үлежи каапты.

Бо чылын херээжен улустуң спартакиадазын Шамбалыг суурнуң херээженнер чөвүлели башкарып эрттиргеннер. Кызыл хоорайдан 2, Кызыл кожууннуң Кара-Хаак,­ Кур-Чер болгаш Каа-Хем суурларындан база ырак-узак Өвүрнүң херээженнер командалары шимченгир оюннар болгаш хаактаарынга дидими-биле киржип, ойнадылар. Баштай-ла школаның спорт залынга командалар аразынга оюннар болду, чадаг чаржып, бөмбүк дажып, канат тырттарынга мөөрейлешкениниң түңнелинде Шамбалыгның командазы тиилээн, «Өдээнге кончуг дижир…» оозу чөп. Бо оюннарга колдуунда-ла үе-шагын көөр, эң-не шимченгир болгаш чүгүрүп маңнап чорза эки. Ынчалза-даа шупту кызымак чорду.

База Кызылдың дугаары 2 уруглар сады болгаш ийи дугаар командазында шыырак спортчулар шилиттинген деп чугаалаар болза ажырбас, боларны хоорайның херээжен чонун удуртуп баштап турар Зоя Тагба эдертип келген, а Кызыл кожууннуң херээженнер чөвүлелиниң даргазы Татьяна Сандакованың удуртулгазынга шупту суурларындан командалар төлептиин көргүскен база Өвүрден ийи команданы Чойганмаа Монгуш баштап алгаш, дыка-ла шыырак ойнааннар. Ийи дугаар командазында колдуу-ла улуглары бар, аныяктардан чыда калбайн халчып турдулар, удуртукчуларын-даа, өске-даа аваларны онзалап демдеглээри чугула болду. Оюннарның сөөлүнде «Ам волейболдаптар бис бе…» деп сорук кире берген, баштактанып турдулар. Оон ыңай онзалаары болза, Өвүр кожууннуң торгулар-биле шеверлеп даараан адрезин хамык улус шупту сонуургаан, тудуп суйбап, чурукка тырттыржып-даа алганнар. Аразында баштактанып, «Тыва баннер» деп чугаалажып турду.

Улаштыр хаак маргылдаазы болган. Школадан ырак эвесте ховуда школачылар-даа, херээжен улус-даа хаактап маңнашкан, кайы ырактан эскерер болза, кымыскаяктар-ла. Ак харда изеттинген хаак оруу-биле херээжен чонувус тоор-даа хире эвес, шуужуп үнүп-ле турлар, кээп ушкаш-даа, тура халышкаш, оруун уламчылап турдулар. Элээн болганда, бир дугаар хаакчы кире халып келди, Кызылдың командазының кежигүнү Долаана Биче-оол кымга-даа четтирбейн, хаак маргылдаазынга тиилээн, улаштыр Кара-Хаак суурнуң адын камгалап келген Белекмаа Монгуш эмчи, ооң соонда хаакчылар шууштур-шууштур кире маңнажып келдилер, дыка-ла соруктуг улус болду. Кызыл кожууннуң адын камгалап келген эмчи ол кожуунга кол эмчилеп ажылдап тургаш-ла, черле маргылдаалардан чыда калбас, идепкейжи хоочун спотчуларның бирээзи деп чаңгыс чер-чурттуглары мактады.  Амгы үеде Кызылда кадыкшылга төвүнүң кол эмчизи болуп ажылдап, хамык чонну спортче кыйгырып турар эмчи чорду. Өвүр кожууннуң төлээзи Чодураа Монгуш 3-4 дугаарында келди. «Школачы тургаш дыка-ла хаактап чораан мен, ам 53 харлыг, ам-даа чогум шыдаар-дыр мен, Хандагайтыга баргаш хаактап турайн…» деп, тура-соруктуу кончуг чугаалады. 

Ынчап кээрге, бо хире солун спортчу спартакиаданың түңнелин ат-сураглыг альпинист Марианна Кыргыс болгаш Тываның Херээженнер эвилелиниң удуртулгазы кончуг харыысалгалыы-биле үндүргеш, шаңнал макталды тывысканнар. Кышкы спортчу спартакиаданың шилчип чоруур кубогун Кызыл хоорайның херээжен командалары бүзүрелдии-биле чаалап алдылар. Дараазында ийиги төлептиг олутту Шамбалыгның авалары база 3 дугаарынга Кызыл кожууннуң суурлары Кара-Хаак биле Каа-Хем суурнуң командалары, Өвүрнүң авалары “Эң-не идепкейжи спортчулар”, Кызыл хоорайның дугаары 2 уруглар садының кыстары “Эң-не шимченгирлер” база Кур-Чер суурнуң командазы “Эң-не эрес кашпагайлар” деп тускай шаңналдарга төлептиин көргүскеннер. База чурттуң хөгжүлдезинге үлүг-хуузун киирип келген хоочун аваларга РФ-тиң Херээженнер эвилелиниң даргазы Е.Лахованың дамчыткан белектерин бергени кончуг өөрүнчүг болду. 

Оон ыңай авалар боттары­ның үзел-бодалын үлежип, арга-сүмезин чугаалааннар:

Ольга Дондуй, ТР-ниң Херээженнер эвилелиниң харыысалгалыг секретары: «Республикада бүгү-ле херээжен чо­нувуска байырлалдар таварыштыр Херээ­женнер эвилелиниң даргазы Людмила Салчактың болгаш ында бактаап кирген аваларның өмүнээзинден изиг байырны чедирип тур мен. Республика чергелиг спартакиадага херээжен чо­нувустуң бедик сонуургалдыг болуп тура­ры өөрүнчүг”.

Зоя Бүрүнней, Кара-Хаакта 85 хар­лыг хоочун башкы: Хөй чылдарда башкылап ажылдадым. Ам назы-харым барган, ынчалза-даа бажыңым чанынга үргүлчү хаактаар чаңчылдыг мен. Бодумнуң хаактарымны ап алгаш келдим, күдээм белекке берген, ам-даа эдилеп чор мен, мээң-биле кады назылаан хаактар чүве. Улуг-даа, бичии-даа уруг-дарыгны спортка сонуургалдыг чоруур болза эки деп сүмелексээр мен. Мен черле аныяк тургаш-ла, хаактаарынга ынак кижи мен, ам-даа бо спортту салбаан мен».

Чойганмаа Монгуш, Өвүр кожууннуң херээженнер чөвүлелиниң даргазы: «Кайгамчыктыг чараш Шамбалыг деп суурувусту адап сурап чорааш четкеш, арыг агаарын тынып, хей-аъдывыс бедип, дыштанып алганывыска база маргылдааны эрттирген эш өөрүвүске өөрүп четтирдивис, амырап-хөглеп аал-коданывыста чиик чаагай омак хөглүг чанып келдивис” – деп, социал четкиде хууда арнында онзалап бижээн.

Ынчаарга херээжен улус аразында эртип турар кышкы спортчу спартакиаданы башкарып эрттирген Шамбалыгның херээ­женнер чөвүлелинге, школа коллективинге өөрүп четтиргенивисти илеретпес арга чок. База ол ышкаш кандыг-даа ажылдан чалданмас аваларны онзалап демдеглээри чугула, Кара-Хаактан хоочун башкы Зоя Бүрүнней, Айлян Серен-оолду, Кызыл хоорайның адын камгалап келген спортчу авалар Валентина Кара-Сал, Долаана Биче-оол, Валентина Нурзат, Галина Ликчар, Марианна Кыргыс, Саида Монгуш, Наталья Донгак, Эмма Ооржак болгаш өске-даа аваларга моон-даа соңгаар чедиишкиннерни частың башкы чараш байырлалын таварыштыр “Шын” солунну дамчыштыр Тываның Херээженнер эвилели изиг ба­йырны дамчыдып турар.

Ася Түлүш.

Предыдущая запись
Көдээде амыдырал
Следующая запись
Меню