Тывага мал дүгүн болбаазырадыры чугула

Бистиң республикада “Дүк” төлевилелиниң боттандырылгазы ажылын эгелей берген. Мооң дуга­йында дараазында кожууннардан көрээлиңер.

Кызыл кожууннуң Каа-Хем суурда Алексей, Аржаана Сарыг­ларлар Тыва Чазактың болгаш Көдээ ажыл-агый яамызының деткимчези-биле дүк болбаа­зырадыр херекселди алгаш, ажылын эгелей бергеннер. Бо өг-бүле кайызы-даа уран-шевер, ус-дарган болгаш, 2011 чылда-ла чазаныр ажылдан эгелээн. Чоорту өг ыяжы чазап, дүктен кидис, ширтек салып, ажылын калбартып алганнар. Өгнүң херээжен ээзи мынчаар чугаалады: “Дүктен кидисти баштай хол-биле салып турган бис. Ам харын ажылды калбартып, өг кидизин, ширтектерни, чадыгларны, суй-белектерни кылып эгелээн бис. Бистиң ажылывысты деткип турары өөрүнчүг-дүр, моон-даа соңгаар кызып ажылдаар сорулгалыг бис, чондан дүктү хүлээп алгаш, орнунга кидис берип турар бис, амдыызында мын­чаар садыглажып турар бис”. А аал-чурттуң эр ээзи Алексей Сарыглар республикага “Дүк” төлевилелин ажылдап кылганын эки деп үнелээш, Көдээ ажыл-агый яамызының шугуму-биле келген малдың дүгүн болбаазырадыр дериг-херекселди тургузуп алгаш, ажылдай бергенин чугаалады. Чазак Даргазының оралакчызы Александр Брокерт биче бүдүрүлгениң ажылын көргеш, арга-сүмени каткан. База ТР-ниң көдээ ажыл-агый сайыды Айдың Дун: “Тыва Чазактың ажылдап кылганы “Дүк” төлевилелинге мал ажылының угланыышкынын эки билир улусту шилээн бис. Амдыызында Кызыл кожуундан Алексей Сарыглар биле Эрзинден Батаа Кунгаа олар кирип турар. Дүк болбаазырадыр дериг-херекселди бо бүдүрүлгелерде берген, олар ам ажылын шуу­дадып чоруй баар дээрзинге бүзүрээр бис. Ам-даа улаштыр бо төлевилелди боттандырып, арткан кожууннарга база тургузарын планнаан, ынчангаш чонга дыңнадырывыс болза, малдың дүгүн кайы хамаанчок октавайн көрүңер деп чагыксаар-дыр мен” – деп демдегледи. А Кызыл кожууннуң чагыргазы Сарыгларларның өг-бүлезиниң ажылын деткип, 300 муң рульди үндүрүп бээрге, тудуг материалы садып алыры-биле чарыгдаан болуп турар. «Ам-даа кылыр ажыл хөй» – деп, Алексей Сарыглар немей чугаа­лады. Мал ажылдыг республикага мындыг угланыышкынныг биче бүдүрүлгелерден тургузуп ап база бо өг-бүле дег ажылдай бээр улус бар боор дээрзин Кызыл кожууннуң чагыргазында аныяк удуртукчу Стас Оюн база сүмелеп, чагыын берди.

Шынап-ла, бо удуртук­чу­лар­ның малдың дүгүн бол­баа­зырадырының дуга­йында чугаазы чөптүг. Биче бүдүрүлгелерни тургузуп эгелээни дээрге-ле, эки талаже эргилип турары-дыр. 

Эрзин кожуунда “Уургай” уксаажыдылга бүдүрүлгезиниң удуртукчузу Батаа Бууевич Кунгаа дүк болбаазырадыр дээш, дериг-херекселди алыр деп турар. Көдээ ажыл-агыйның хоочуну малчын бодунуң ажылының дугайында мынчаар чугаа­лаар кижи: “Республиканың экономиказынга дөгүм кылдыр, чиик үлетпүрнү хөгжүдери-биле Эрзин суурда өшкүнүң чөөгүн чуп, арыглаар дээш, биче бүдүрүлгени тургузуп тур мен…” – деп үш чыл бурунгаар “Шын” солунга мындыг интервьюну берген турган. Амгы үеде бо-ла ажылын улам хөгжүдүп, Тыва Чазактың болгаш Көдээ ажыл-агый база Экономика яамы­ларының деткимчези-биле өшкү, хой дүгүн болбаазырадыр херекселди алганы бо. Эрзин суур­да “Уургай” бүдүрүлгези дериг-херексел-биле дериттинген, ам чүгле кызымаккай ажылдаар апаар-ла-дыр.

Ынчап кээрге, чонга сүме­лээ­ри болза, малдың дүгүн октап чорбайн, бо бүдүрүлгелерге дужаар болза эки-дир. А Батаа Бууевичини бистиң республикада танывас кижи чок дээр болза, мында кандыг-даа частырыг турбас. Үш чыл бурунгаар бо солунга чугаазында мындыг чижекти маңаа киирери чугула болгу дег: “Мен бо бүдүрүлгени ажылдадыр дээш, кы­зып чоруп тур мен. Ты­валар боттары кылып өөренир болза эки чүве-дир ийин. Амгы үеде делегей чергелиг рыноктарда өшкү чөөгүнүң өртээ улуг… Бир кил чөөктү үш өшкүден дырап алыр… ынчангаш тыва уксаалыг өшкүнү көвүдедир өстүрбүшаан, ооң чөө­гүн, сүдүн, ханын, кежин болбаазырадыр бүдүрүлгеге ажыл чок улусту хаара тудуптар арга бар болур” – деп, Батаа Бууевичиниң чу­гаазы-ла ол кижи.

Ооң чагыг-сүмези шын, кожавыста моол­дар-биле дөмей мал-маган азырап чоруур  көшкүн чон-дур бис. Ол хамык малывыстың дүгүн, кежин боттарывыс кылып өөренир болзувусса эки.

Ася Түлүш. Ада ТЮЛЮШТУҢ тырттырган чуруктары. #Шын

Меню